ऋतू हिरवा

संपादकीय

2010-06-17T02:50:00.005+05:30

नमस्कार मंडळी. शब्दगाऽऽरवा आणि हास्यगाऽऽरवा नंतर आम्ही आपल्यासाठी घेऊन येत आहोत.....

पावसाळी विशेषांक ऋतू हिरवा !

आम्ही ह्याला ’पावसाळी विशेषांक का म्हणतोय असा प्रश्न तुम्हाला पडला असेलच...तसंच ह्यात सगळं पावसाळ्यासंबंधीचंच वाचायला मिळेल अशीही अपेक्षा असेल...थोडेफार ते बरोबरही आहे. त्या अनुषंगाने काही लेखन पावसाशी संबंधित असेलच, पण आम्ही खरं तर ह्या अंकासाठी विषयाचं असं बंधन ठेवलेलं नसल्यामुळे इतरही विषयांवरचे लेखन आपण इथे वाचू शकाल.. आता तुम्ही म्हणाल की मग पावसाळी विशेषांक असं आम्ही का म्हणतोय?

तर, त्याचं उत्तर अगदी सोपं आहे....पावसाळ्यात काढतोय म्हणून पावसाळी विशेषांक. :)

ह्या अंकात आपल्याला विविध साहित्य प्रकार वाचायला मिळणार आहेत...ललित लेखन,कथा,कविता,पाककृती,प्रवासवर्णन इत्यादि. ह्या अंकात आम्ही महाजालावरील काही नामवंतांबरोबरच नवोदितांचाही समावेश केलेला आहे. त्यांची नावे? अहो सांगतो ना.....

कांचन कराई, सुधीर कांदळकर, महेंद्र कुलकर्णी, क्रांति साडेकर, श्रेया रत्नपारखी, प्राजु(प्राजक्ता पटवर्धन), जयंत कुलकर्णी, जयबालाताई परूळेकर, नरेंद्र प्रभू, नरेंद्र गोळे, तुषार जोशी, मनीषा भिडे, विनायक रानडे, नीता रानडे, हेरंब ओक, विद्याधर भिसे, मदनबाण, मीनल गद्रे, अपर्णा लळिंगकर, देवेंद्र चुरी, जीवनिका कोष्टी, रेश्मा गाडेकर, ओंकार भारद्वाज, सुहास झेले इत्यादि मंडळी आहेत ह्या अंकात.

आता तुमचे काम इतकेच...अंक वाचायचा आणि आपले अमूल्य मत नोंदवायचे... अंक आवडला म्हणून!

काय म्हणता? आवडला, तरच मत नोंदवायचे? आणि समजा नाही आवडला तर?

तरीही, हो,हो! अगदी अंक नाही आवडला तरीही जरूर नोंदवा! आपल्या अभिप्रायामुळेच तर आम्हाला कळू शकेल...आम्ही आमच्या प्रयत्नात कितपत सफल झालोय ते.

काय? मग वाचणार ना? मग करा सुरुवात!

विशेष उल्लेखनीय बाब: ह्या अंकाची तांत्रिक मांडणी (टेम्प्लेट इत्यादि) श्रेया रत्नपारखी हिने केलेय. पावसाळी अंकाला अनुकूल अशी बहारदार मांडणी आणि सजावट केल्याबद्दल तिचे खास अभिनंदन!!!

आपल्या ह्या अंकाचे जे छानसे मानचिन्ह उजवीकडे दिसत आहे ते कांचन कराई हिने अतिशय थोड्या वेळात करून दिलंय...त्याबद्दल तिचेही खास अभिनंदन.

कळावे

आपला स्नेहांकित

प्रमोद देव

भूर भूर पाऊस

2010-06-15T14:52:00.000+05:30

भूर भूर पाऊस

मी अंगणात

पाऊस माझ्या मनात

घरात जायची इच्छाच होत नाही

पावसाच्या हळव्या स्पर्शात

स्वत:च हरवून जावं

हळू हळू भिजत राहावं

पाऊस पडत राहावा

आठवणी तशाच

भूर भूर मनाच्या अंगणात

मिटल्या पापण्यांनी

उष्णं श्वासांनी

धुंद शहारत

मीही भिजावं मनातल्या मनात

भूर भूर पाऊस

मी अंगणात

पाऊस माझ्या मनात

कवि: तुषार जोशी,नागपूर
http://tusharnagpur.blogspot.com/

इंदूबेननूं खाकरा...

2010-06-15T14:25:00.004+05:30

अहमदाबादला गेलो की कितीही घाई असली तरीही इंदूबेनच्या दुकानात गेल्याशिवाय रहात नाही. गुजराथी लोकं तसेही खूपच खाऊ टाइपचे. त्यामूळे गुजराथमधे गेलं की व्हेज खाण्याची चंगळ असतेच. अहमदाबादला गेलो की नेहेमी हॉटेल चेम्बर्स मधे उतरतो ( लॉ गार्डन जवळचं) . तिथुन आश्रमरोडला असलेल्या आमच्या ऑफिसकडे जातांना चार पाच दुकानं लक्ष वेधून घेतात- एक हांडवो, दुसरं खींचू आणि दोन तिन खाकर्‍याची दुकानं, त्यामधले एक म्हणजे ’इंदूबेननू खाकरा’. हे दुकान इथे गेली पन्नास वर्षापासून आहे असे लोकं सांगतात. मी स्वतःच तर गेली वीस पेक्षा जास्त वर्ष झालीत पण ह्या दुकानातून खाकरा आणल्याशिवाय परत मुंबईला कधीच जात नाही. इंदूबेननू खाकरा, डबल डायमंडनूं सिंग हे मस्ट आहे अहमदाबादला.

परवा अहमदाबादला असतांना या दुकानात नेहेमीप्रमाणे गेलो होतो, आणि तिथे जावून रांगेत उभा राहिलो. हो, जसे पुण्याचे चितळे बंधु होते (काही वर्षापुर्वी )की जिथे लोकं रांगा लावून सामान विकत घ्यायचे, तशीच परिस्थिती इथली पण असते. इथे जवळपास पन्नास प्रकारचे खाकरे मिळतात. त्यातल्या त्यात मुलांना सगळ्यात जास्त आवडणारे पाणीपुरी, पावभाजी, बिस्किट खाकरा आणि जिरा हे प्रकार मी नेहेमी घेउन जातो घरी. पाणीपुरी खाकर्‍याला अगदी थेट पाणीपुरीची चव येते. त्या शिवाय इथे मिळणारा बाजरीचा आणि मेथीचा खाकरा मला विशेष आवडतो.

सहज भिंतीकडे नजर गेली तर तिथे एक अवॉर्ड लावलेलं दिसलं. अरे? हे काय? मागल्या वेळेस तर नव्हतं असं काही. ते अवार्ड होतं टाइम फुड अवार्ड! दुकानदाराला विचारलं कधी मिळालं हे? तर म्हणाला, की नुकतंच म्हणजे पंधरावीस दिवसापुर्वीच मिळालंय हे अवार्ड! अहमदाबादी लोकं म्हणजे ’चवाण ’प्रीय, आणि त्यामूळे २०१० चं बेस्ट फरसाण अवॉर्ड जे या दुकानाला मिळालेले आहे त्या दुकानात फरसाण नक्कीच चांगलंच मिळत असणार. .

त्या काउंटरवच्या माणसाशी गप्पा मारायच्या होत्या, पण त्याला गर्दी मधे फक्त हिशेब करणे आणि माल देणे या शिवाय काही करायला वेळच नव्हता. तरी पण थोड्या गप्पा मारल्या, तर म्हणे की खुप वर्षापुर्वी एक घरगुती व्यवसाय म्हणून इंदूबेन यांनी सुरु केलेला हा व्यवसाय सचोटी, आणि स्वच्छता या जोरावर इतका मोठा झालाय. आज त्यांची मुलं हाच व्यवसाय सांभाळताहेत. म्हणाला, जूनीच रेसिपी, आणि स्वच्छता ह्या गोष्टी अजुनही पालन केल्या जातात ( अर्थात, टाइम्स ने अवॉर्ड दिलं, तेंव्हा ते ओघा ओघाने आलेच) .आणि म्हणूनच कुठलाही अहमदाबादी माणूस बाहेर जातांना इथे आल्याशिवाय जात नाही. इथुन अमेरिकेत पण खाकरा पाठवतो म्हणाला तो दुकानदार.

जुन्या दुकाना शेजारी एक नवीनच दुकान पण आता सुरु केलंय.खाकर्‍या व्यतिरिक्त इथे अजून बरंच काही फरसाण वगैरे पण मिळतं, ते मात्र कधीच घेउन पाहिलेले नाही. एक दिड किलो खाकरा मात्र आवर्जुन नेतो मुंबईला परत जातांना. वाजवी दर, आणि उत्कृष्ट क्वॉलीटी यांची खात्री म्हणजे हे दुकान. अहमदाबादला गेलात तर अवश्य भेट द्या..

लेखक: महेंद्र कुलकर्णी

http://kayvatelte.com/

पूर्वगंध

2010-06-15T14:08:00.001+05:30

’पावसाची लक्षणे आहेत. बाहेरचे ताट आत आणून ठेवायला हवे' शक्य तितक्या लवकर अंगणात जात प्रमिलाबाई मनाशी पुटपुटत होत्या. खरं तर ही कामं उन्हाळ्यातली.. आज पंधरवडा उलटेल पाऊस सुरु होवून! तसं बाकी वाळवण, कुरडया, पापड सगळं करुन ठेवलंय.. पण सगळच कसं जमणार? अंगणातला ऐवज स्वयंपाकघरात नेवून ठेवेपर्यंतही त्यांची दमछाक झाली. तसं व्हायच काही कारण नव्हतं, हे अंतर तरी कितीसे होते? अंगण म्हणायचे खरे, पण तो होता काही फरशांचा छोटा आयतच! कोपर्‍यात रांगणार्‍या मुलाप्रमाणे दिसणारा छोटा तुळशीकट्टा.. प्रमिलाबाईंनी 'अंगणातून' काही आणायला सांगितले, की वसंतराव जोरात हसत असत.. पण प्रमिलाबाईंना ही जागा प्रिय होती. संध्याकाळच्या गप्पांसाठी दोन चार बायका दाटीवाटीने बसण्याइतकी जागा तरी नक्कीच होती. छोटा सोपा आणि त्याला लागूनच स्वयंपाकघर.. त्यांच कृष्णकुंज मोठ्ठं नसलं, तरी आरामदायक आणि खूप खूप प्रेमळ होतं. पुन्हा परतून दारात येताना त्यांना समोरुन सर्रकन दोन गाड्या पुढच्या आळीत जाताना दिसल्या. इथे कुणाकडे थांबणार त्या? आणि थांबल्या असल्याच, तर कळल्याशिवाय का रहाणार आहे? शेजारच्या मंदाचा विचार मनात येवून त्या हसल्या.. येईल ती इतक्यातच बातम्यांची पोतडी घेऊन!

चहाची वेळ झाली होती, नवरा घरी नव्हता तरी त्यांनी दोन कप चहा टाकला. तेही बरचं झालं म्हणा, कारण लगोलग मंदा जणू दवंडी पिटतच आली.

"काकू, ऐकलं का, आपल्या गल्लीत गाडीवाले पाहुणे आलेत"

आपले विश्वसनीय वार्तापत्र वेळेत आले तर! त्या परत हसल्या.

"अगं, आत तर येशिल? ये बाई, चहा पी थोडा"

"अय्या, करुन ठेवला होतात? ठ्यँक्यू हं काकू.. "

मंदा सुर्रसुर्र करुन चहा पित मोठाच विलंब लावत आहे असे प्रमिलाबाईंना वाटू लागले.

"कुणाकडे पाहुणे आलेत म्हणालीस?"

"अहो पाहुणे कुठले? ते तर त्यांच्याच घरी आलेत! इनामदारांची नातवंडे आली आहेत. बर्‍याच वर्षांनी भारतात, त्यांच मूळचं घरं पहायला आले आहेत. इतकी वर्षे बंद असलेलं घर तरी उघडलं जाईल! नाहीतर या आडगावात काय आहे?"

"वहिनी आणि त्यांचा मुलगा पण आलाय का? "

" त्या खूप आजारी असल्याच ऐकलं होतं, त्या नाही आल्या आणि मुलगा तरी कशाला येतोय? बाकी, इथे चक्र उलटेच आहे, सूनेलाच या घरचा ओढा ज्यास्त! आता या काळात मुलगा काय मुलगी काय एकच हो, दोघेही शिकतात, दूर जातात. तुमची एकुलती मुलगी नाही का गेली गुजरातमधे..."

तिचे पुढचे शब्द प्रमिलाबाईंना ऎकून येईनासे झाले. दुरवरचे उडत जाणारे पक्षी पहावेत तश्या त्या शब्दांकडे पहात राहिल्या. डोळ्यांसमोर फक्त इनामदारांचे घर पिंगा घालू लागले. काकूंकडून फारसा प्रतिसाद नाहिसे पाहून मंदाने कंटाळून काढता पाय घेतला. संध्याकाळ गडद होत गेली तशा प्रमिलाबाईंच्या मनात आठवणी गर्दी करु लागल्या. ते घर, प्रशस्त, ऐटबाज, श्रीमंती थाटाच्या मोठ्ठ्या दरवाज्याचं घर! आजूबाजूच्या वस्तीशी तुलना करता महालच म्हणायला हवा. आपण लग्न करुन आलो, तेव्हा त्यांच्या घरासमोरुन जाताना अनामिक ठेच लागून बिचकल्यासारखं व्हायचं.. आणि काही महिन्यातच त्या घरचं एका पूजेचं आमंत्रण मिळालं, सगळी गल्ली जाणारच होती, आपण मात्र उगाचच नर्व्हस होत होतो.

"अगं प्रमिला, माणसंच राहतात तिथे.. घाबरतेस काय?"

घाबरण्याचा प्रश्न नव्हता. पण बेगडी आणि खोट्या अहंकारी वातावरणात आपला जीव कसानुसा होते हे अमान्य करण्यात तरी काय अर्थ होता?

ह्याच मंदाच्या सासूबाईंच्या मागोमाग गेलो होतो आपण. गुलाबाचा वास बाहेरच्या दारापर्यंत येत होता. तर्‍हेतर्‍हेच्या फुलांच्या माळांनी आणि सुगंधानी घर भरुन गेलेलं! सुगंधाचा एक अतिशय तलम पडदाच जणू या घराच्या आणि बाहेरच्या जगाच्या मधे उभा होता. भल्या थोरल्या अंगणात कडेला कितीतरी नाजूक फुलझाडे, मधेच छोटी कारंजी मुद्दाम मागवलेले रंगित पक्षी अर्थात पिंजर्‍यातले..

"प्रमे चल ना पुढे, अशी मागेच थांबू नको.."

मंदाच्या सासूने आपल्याला पुढे दामटलेले होते. हॉलमध्ये पाय ठेवताना पांढर्‍या फरशीऐवजी चुकून आपण कुठल्याश्या उथळ श्वेतरंगी पाण्यातच पाय ठेवला की काय अशी त्यांना शंका आली. चांदीच्या चौरंगावर बाळभटांनी काय सुरेख पूजा बांधली होती. चारी बाजूंनी आजूबाजूच्या बायकांची गर्दी जाणवत होती. जरीच्या पदराच्या टोकाला अवघडून बसलेले नाणे गाठ सुटताच झगझगून उठले. समोरच्या थाळीत शंभरांच्या नोटांच्या भाऊगर्दीत नाणे टाकून कुंकवाच्या हातांनी नमस्कार करुन मागे वळाल्या तेव्हाच 'ती' दिसली होती.

"अग्गोबाई, काकू उशीर केलात! बाकी नव्या नवरीला घेऊन आलात ते बरे केलेत हो.."

"हो ना, हिचं नाव प्रमिला, आणि या इनामदार वहिनी. नमस्कार कर गं.."

नमस्कार करताना वाकलेल्या खांद्यांना वहिनींनी बरचेवर उचलले. तेव्हाच प्रमिलाबाईंना जाणवले हा नखरेल किंवा खोटा स्पर्श नाही. कौतुकाने वहिनींच्या नथीतले पाणीदार मोतीही मंद हेलकावे घेत होते.

"माहेर गं कुठलं तुझं?"

"नांदगाव, इथलंच जवळचं"

"अय्या हो? माझंही तेच!"

काळ्याभोर डोळ्यांतल्या बाहुल्या आणखीनच मोठ्या झाल्या. त्यांच्या पदरावरच्या एका मोराने शेजारच्या मोराकडे हसून पाहिल्यासारखे तिला वाटले.

"येत जा गं प्रमिला, आपण बोलू नंतर"

नाजूक किणकिणता निरोप घेऊन त्या कुठेतरी सुगंधाच्या पडद्याआड गेल्या होत्या. ही पहिली भेट विसरणार कशी?

भूतकाळातल्या लाटा अशा एकावर एक आदळतच राहिल्या असत्या, एवढ्यात दार वाजले. आत येत वसंतरावांनी विचारले, "अस्सा विचार करीत बसलीस ते? बरं नाही का वाटत?"

"नाही हो, पलिकडे इनामदारांकडे कुणीसे आले आहे"

"हं"

त्यांचा 'हं' म्हणजे संवाद संपल्याची खूण होती. रात्रीची वेळ तर आठवणींची आवडती वेळ! अंथरुणावर पडल्या पडल्या प्रमिलाबाईंचे मन पुन्हा जुन्या फुलांचा वास घेऊ का? म्हणून विचारत होते. दुसर्‍यांदा कधी गेलो होतो आपण? आठवत नाही, एक दोनदा गेलो आणि जातच राहिलो. कशी घट्ट वीण बसून गेली होती दोघींच्यात. आजूबाजूच्या बायका चिडवायच्या एकाच गावच माहेर आहे म्हणून एवढ मेतकूट! पण इतकच कारण नव्हतं. वयाने मोठ्या म्हणून वहिनी म्हणायचं, पण माझी सखीच होती ती! त्या घरातलं घुसमटलेपण, बोच सगळं मोकळ केलं होत तिने! त्यांच्या लग्नातला भर्जरी शालू एके दिवशी हातात ठेवला होता तेव्हा खुळ्यासारखे बघतच राहिलो होतो आपण! हिरवागार श्रीमंती शालू! उत्कृष्ट रेशमी कापड, सुरेख नाजूक नक्षी.. तडफदार सोनेरी काठांवरुन हात फिरवतांना चटकन बोट कापेलच की काय या भितीने आपण हात काढून घेतला होता तेव्हा टपटपून मोगर्‍याची फुले सांडत वहिनी हसल्या होत्या. तीच मोगर्‍याची फुले साडीभर चिकटून बसल्यासारखी वाटली तिला. वहिनींना खूप प्रिय होती ती साडी. आत्ता कुठे असतील त्या? या विचारांसरशी पुढच्या न उमटलेल्या प्रश्नाची त्यांना खूपच भिती वाटली. असतील ना त्या?

सकाळी सकाळी मंदा घरी येणे हे संकटापेक्षा कमी नव्हते. तिच्या बडबडीने पुढची कामे खोळंबून रहात पण आज आपणहून प्रमिलाबाईंनी तिला हाक मारली.

"अगं ए, येशील का माझ्याबरोबर तिकडे, त्यांच्या नातवंडांनाच विचारु वहिनींच्या तब्बेतीबद्दल.."

'वेळ नाही' म्हणावेसे वाटूनही मंदा मुकाट प्रमिलाबाईंबरोबर चालू लागली. इनामदारांच्या कुठल्याश्य़ा नातवाने पाच मिनिटे थांबण्यास सांगून त्या दोघींना खुर्चीवर बसण्यास सांगितले. जुन्या वैभवाच्या खुणा पहात त्या तिथे बसल्या. हॉलमध्येच बरेच सामान विखुरलेले होते. कपड्यांचे, उंची भांड्यांचे वेगळे ढीग ठेवलेले होते. 'हे घर लवकरच विकणार ते बहुदा!' मंदा प्रमिलाबाईंच्या कानात कुजबुजली. इतक्यात नातू परत बाहेर येवून सामानाची उचक पाचक करू लागला.

"ए ती, ती साडी बघू"

आतून आलेली एक मुलगी, बहुदा त्या नातवंडांपैकी सर्वात मोठी, त्याला हिरव्या रंगाचे टोक दाखवत होती. ओढून काढलेली साडी नक्की तीच साडी होती, त्या मुलीच्या सुंदर आजीच्या लग्नातला मखमली शालू.

"काय डिझाईन आहे, हिः हिः हिः केवढं गॉडी डिझाईन आहे, भडक रंग, लुक ऍट धिस बॉर्डर.."

"हो ना, एवढ्या वजनदार वस्तूला कपडा म्हणण्याचे डेअरिंग होत नाही, खीः खीः"

"माय गॉड, आजीची असेल ही साडी?"

"हो, तुझ्या आजीचीच आहे, अतिशय आवडती..! तिच्या लग्नातला शालू. असंख्य स्वप्ने लपेटलेला शालू!"

आपल्या प्रिय मैत्रिणीच्या आवडत्या गोष्टीची टिंगल सहन न होवून ताडताड बोलत प्रमिलाबाईं पायर्‍या कधी उतरु लागल्या त्यांना कळलच नाही. ज्या तुच्छतेला त्या घाबरत होत्या ती त्यांच्या मैत्रिणीच्याच वाट्याला आली होती..

कृष्णकुंजच्या खिडकीतून बाहेर बरसणारा पाऊस त्या पहात होत्या. विस्कटलेले मन जरा थार्‍यावर येईल म्हणून निळ्या करड्या आकाशतुकड्याला नजर भिडवू पहात होत्या. संपूर्ण आभाळ बघण्याच्या उर्मीने बाहेर येवून अंगणातल्या पायर्‍यांवर उभे रहात त्या पावसाच्या काचसरी निरखू लागल्या. इनामदार वहिनींच्या आठवणीने का कुणास ठाऊक त्यांना त्यांच्या अंगणातल्या रंगित पक्षांची आठवण झाली. आवडीची वस्तू बाळगण्याचीही परवानगी नसावी त्यांना? बाजूला वसंतराव उभे राहिल्याची जाणीव झाली. सकाळचा प्रकार त्यांना कळलाच असावा.

"असं बघ, जुन्या गोष्टींबद्दल आपल्या मनात जी जागा आहे, ती दुसर्‍याच्याही मनात असणारच असे गृहित धरण्यात अर्थ नाही. आपण त्यांच्या वैयक्तीक बाबीमधे न पडलेलंच बरं! तुम्हा दोघींची सुखदुःखाची पाच सहा वर्षे तुमच्यापासून कोण हिरावून घेणार? खंत बाळगू नकोस. राहता राहिला शालूचा प्रश्न तर, समोर बघ.. एकदा तूच म्हणाली होतीस नां? अगदी हा तर वहिनींचा दुसरा शालूच!"

समोरच्या डोंगरावर पाऊस कोसळताना चंदेरी वर्ख सांडत होता. हिरवाकंच रंग डोलत होता, थेट वहिनींच्या हिरव्या शालूसारखा! मधल्या पायवाटेच्या कडेने नाजूक फुलांची नक्षी उमललेली होती. अप्रतिम सुगंध दरवळत होता. पाण्याची सळसळ ओलेत्या गवतांच्या निर्‍यातून जाणवत होती. समाधानाने प्रमिलाबाई बघत राहिल्या. या भरजरी हिरव्या शालूला नावं ठेवायची कुणाचीच हिंमत नव्हती!!

लेखिका: मीनल वाशीकर
http://gazali.blogspot.com/

सलाड ओलवीये (इराणी नाव) म्हणजेच चीकन सलाड

2010-06-15T10:22:00.003+05:30

मू ळच्या इराणी पण आता अस्सल भारतीय असलेल्या नीता रानडे आपणासाठी सादर करत आहेत एक इराणी पदार्थ.

साहित्य:
उकडलेल्या बोनलेस चिकनचे बारीक तुकडे - २५० ग्रॅम

उकडलेले बटाटे - २५० ग्रॅम

उकडलेले वाटाणे - १ वाटी

उकडलेले गाजर - १ नग

लिंबाचा रस - १ लिंबू चवी नुसार
किंवा काकडी + वीनेगर + मीठ लोणचे चवी नुसार

मीठ / मीरपूड - चवी नुसार मायॉनेझ - २ मोठे चमचे चवी नुसार
बारीक केलेला कांदा - १ नग चवी नुसार

कृती - वरील सगळे जीन्नस एकत्र एकजीव करा. शीत कपाटात थंड करा.

नुसतेच सलाड किंवा पावाच्या दोन चकत्यामधे घालून खायला तयार.

टीप: हाच प्रकार शाकाहारी तयार करण्याकरिता चिकनच्या ऐवजी अळंबी(मश्रूम) किंवा पनीरचा वापर करता येईल. http://golikitch.blogspot.com/

कॉल सेंटरची दुनिया..

2010-06-15T09:50:00.000+05:30

कॉल सेंटर्स, कॉन्टॅक्ट सेंटर्स किवा बीपीओ नव्वदीच्या दशकात भारतात ह्यांच एकदम उधाण आले होते ते आजतागायतही टिकून आहे. भारतात इंग्रजी बोलणारी एवढी मोठी लोकसंख्या, चांगली शिक्षण पद्धती आणि बेरोजगारी ह्या मूलभूत कारणांमुळे आणि आपल्या गरजांमुळे जगाच्या नजरेतून असे गोल्डन मार्केट सुटणार नव्हते. सुरुवातीला मोठ्या सॉफ्टवेअर कंपन्या अश्या गोष्टींसाठी नेमल्या गेल्या त्यात विप्रो, इन्फोसिस आणि सत्यम कंप्यूटर्स आघाडीवर होते. नुसत्या कॉल सेंटर्सला वाहून घेतलेल्या कंपन्या त्या काळी अस्तित्वात नव्हत्या आणि ज्या होत्या त्या सगळ्या उसात आणि यूकेत होत्या..हळूहळू ह्यातील मनी मार्केट ओळखून खूप सॉफ्टवेर क्षेत्रातील उद्योगपती स्वतंत्र कॉल सेंटर्स स्थापन करू लागले भारतात. ह्यांचा एवढा फायदा झाला की त्यानी खूप शहरात ऑफीसं चालू केली आणि आपला रेवेन्यू वाढवत नेला आणि अजुन वाढवतच आहेत.

तसा या क्षेत्रात मी तीन वर्ष कार्यरत आहे. गेले तीन वर्ष रोज नाइट शिफ्ट करतोय, पहले दोन महिने ट्रेनिंगचे सोडले तर. ह्या कालावधीत खूप मोठे चढ उतार बघत आज तिथेच टिकून आहे. अश्या खूप क्लाइंट्सना आपला बिजनेस वाढवताना बघितलंय आणि नुकसान करून घेतानाही पण बघितलंय. आता तुम्हाला थोडं ह्यांच्या कार्यपद्धती बद्दल सांगतो.. जेवढं मला माहीत आहे तेवढं.

एक मोठी कंपनी मग ती भारतीय असो किवा परदेशी (एमएनसी) जर ते एखाद प्रॉडक्ट बनवत असतील आणि मार्केटमध्ये त्याची विक्री करत असतील तर सेल्स एग्ज़िक्युटिव टीम नियुक्त करून, ऑनलाइन पोर्टल्स मधून ती सर्विस आपल्या ग्राहकांपर्यंत पोचवायचे काम ते उत्तमरित्या करतात. आता प्रॉडक्ट तर विकला त्यानी, आता कस्टमर्सला काही प्रॉब्लेम झाला तर परत ते त्या कंपनीला धरणार, मग परत त्यांची धावाधाव... हे असे का झाले, कसे ठीक करायचे ते. अश्यावेळी असे प्रॉब्लेम्स सांभाळायच काम एका दुसर्‍या कंपनीला देऊन आपण नवीन प्रॉडक्ट्स आणि सर्वीसेस वर काम करायचं. त्या कंपनीला आपल्या प्रॉडक्ट्सची सगळी माहिती द्यायची, प्रॉब्लेम्स कसे सोडवायचे याचं ट्रेनिंग द्यायचं आणि त्याना पैसे पुरवायचे.. बस...आपण मोकळे त्यातून :)

आता परदेशी क्लायंट्स म्हटले की फिरंगी लोक आलेच आणि परदेशी क्लायंट मिळवणे हे सगळ्यात फायद्याचं. पैसे चिक्कार मिळतात, त्यांची नवीन टेक्नॉलॉजी शिकायला मिळते आणि मग क्लायंट खुश असेल तर बातच वेगळी. ह्या परदेशी कंपन्या एकेका कस्टमरच्या कॉलचे भारतीय लोकांना ४ ते ५ डॉलर देतात. हे साधे कस्टमर सर्विसचे कॉल्स. ह्या मध्ये अगदी बेसिक माहिती आणि प्रॉडक्ट सपोर्ट दिला जातो. पण हाच दर जर हार्ड कोर टेक्निकल पातळीच्या सपोर्टचा असेल तर १२-१५ डॉलर जातो. ह्यात मोस्ट्ली कंप्यूटर्स आणि सॉफ्टवेर निर्मिती करणारे क्लाइंट्स असतात. हाच सपोर्ट जर त्यांच्या देशात असता तर त्याना पर कॉल १८-२० डॉलर्र मोजावे लागतात, ते पण कस्टमर सर्विससाठी, टेक्निकल सपोर्ट तर सोडुनच द्या. आपल्याला मिळालेला हा कॉल्सचा दर एका बिडिंग मीटिंग नंतर दिला जातो. जो कमी पैशात काम करून द्यायला तयार त्याला हे कॉंट्रॅक्ट दिले जाते आणि ते पण एका वर्षासाठीचे. हवे तर कॉंट्रॅक्ट नंतर परत वाढवतात पण एका वर्षापेक्षा जास्त वेळ दिला जात नाही. कारण त्यामध्ये स्पर्धा वाढली जाते आणि क्लायंटला खूप पर्याय उपलब्ध होत राहतात. मग यात राजकारण येतेच, मुद्दाम आपल्या प्रतिस्पर्धी कंपनीच्या लोकांना आपल्याकडे खेचणे, त्यांच्यातील मोठ्या पदावरील लोकांना भरपूर पैसे देऊन त्याच कंपनीमध्ये राहून प्रतिस्पर्धी कंपनीसाठी काम करायला लावणे अश्या खूप गोष्टी बघितल्या आहेत.

आता ह्या सगळ्या परदेशी वातावरणामुळे साहजिकच काही लोकांमध्ये एक धुंदी आणि मुक्तपणा येतो. हेच कारण दिले जाते ह्या बदनाम फील्डच्या बदनामीच. मी मान्य करतो काही जण अक्षरश: बेधुन्द असतात, वागतात, आपल्याला खूप मोठे समजतात. पण असे ही लोक आहेत ज्यांचे पोटपाणी या इंडस्ट्रीवर चालते, घरचा गाडा हाकण्यासाठी खूप पदवीधर, रिटायर्ड शिक्षक, कमी शिकलेले, शिकत असलेले इथे कामाच्या शोधात येतात आणि त्या फ्लोरचा एक घटक होऊन जातात. कस्टमर्सच्या शिव्या खात, त्याना समाजावत, त्यांचे प्रॉब्लेम सोडवत आपला सीसॅट (कस्टमर सॅटिस्फॅक्षन) आणि एएचटी (अवरेज हॅंडल टाइम) सांभाळत आपले टार्गेट्स पूर्ण करत असतात. दिलेली टार्गेट्स अचिव केली की मिळणारी शाबासकी, प्रमोशन सगळे सगळे सारखेच जे बाकी नॉर्मल ऑफीस (बीपीओ सोडून कारण आम्ही अब्नोर्मल लोक) मध्ये होतं...नाइट शिफ्टचा शरीरावर होणारा ताण सहन करणे ही खूप कष्टाची बाब आहे खरंच. आम्हाला फक्त एकच काम क्लायंटच्या कस्टमर्सना मदत करणे मग ते बाय हुक ऑर क्रुक आणि आपला पर्फॉर्मेन्स सांभाळणे कारण... THIS INDUSTRY SPEAKS PERFORMANCE DATA, IF YOU ARE GOOD IN IT YOU ARE GOOD, IF YOU ARE NOT YOU DON’T DESERVE TO BE HERE

चालायचंच, मला काही नाही करायचं. कोण काय बोलतय ह्या बद्दल..मी भला आणि माझ काम भलं :)

लेखक: सुहास झेले
http://suhasonline.wordpress.com/

पेंच अभयारण्यात एक दिवस

2010-06-14T14:59:00.000+05:30

२००७ च्या मे महिन्यात आम्ही नागपूरला होतो. तेव्हा एक दिवस कुठे तरी सहलीस जावे असा विचार पक्का झाला. मग परस्पर सहमतीने पेंच प्रकल्पाची निवड झाली. ती मे महिन्याची ८ तारीख होती. उन्हाळा कडाडला होता. ४८ अंशावर पारा चढला होता. तरीही अरण्यास भेट देण्याकरता तो काळ योग्यच होता. कारण उन्हाळ्यात अरण्यातील पाणवठे ओसरत जातात. जिथे अजूनही ते बाकी असतात, त्यांच्या अवती भवतीच निरनिराळे प्राणी-पक्षी आढळण्याची शक्यता दाट असते. म्हणूनच उन्हाळ्यात, नैसर्गिक पाणवठे हुडकत अभयारण्यांतून भटकणे आनंददायी ठरू शकते. त्यातून माझा भाऊ वनाधिकारी असल्याने, सहलीसोबत सुसंगत निरुपणाची उत्तम सोय उपलब्ध होती. सकाळी सकाळीच तयार होऊन आम्ही अभयारण्याकडे कूच केले.

सुमारे दोन तासात आम्ही पेंच अरण्याबाहेरच उभारलेल्या महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या पर्यटक निवासाजवळ येऊन पोहोचलो. या महाराष्ट्र पर्यटनविकास महामंडळ, सिल्लारी (पेंच) पर्यटन संकुलाचे उद्‌घाटन दि.१५ डिसेंबर २००५ रोजी माननीय नामदार श्री.विजयसिंह मोहिते पाटील, मंत्री ग्रामविकास व पर्यटन, यांचे हस्ते झालेले होते. तिथल्याच उपाहारगृहात उत्तमपैकी नास्ता करून आमच्या सहलीस सुरूवात झाली.

ज्या झाडाची पाने आपण दसर्‍याला सोने म्हणून वाटतो, त्या आपट्याच्या झाडाला, मोहक, सुंदर, शुभ्र, नाजूक कलाकुसरीची फुले येतात हेही मला इथेच प्रथम पाहायला मिळाले. नंतर पुढे डोंबिवलीतील पाथर्ली नाका ते शिवाजी उद्योगनगर रस्त्याच्या उजव्या कडेवर लागलेल्या झाडावरही तसलीच नितांतसुंदर फुले आढळून आली. आणखी बारकाईने पाहू लागल्यावर, तर डोंबिवलीतील आमच्या टिळकपथावरही आपट्याची झाडे रस्त्याच्या किनार्‍याने लावलेली दिसून आली.

ऊन प्रखर होऊ लागलं होत. सूर्य माथ्यावर येत होता. सारेच प्राणी सावलीच्या शोधात असलेले दिसून येत होते. अचानकच मग हरणे दिसली. डौलदार. तीही सावलीच्याच शोधात होती. तिथेच एका सावलीत, एक हरिणी आपल्या पिल्लास पाजत असलेलीही दिसून आली.

मग आम्हाला पेंच नदीवरचे धरण दिसले. या धरणाचे सारेच पाणलोटक्षेत्र मध्यप्रदेशात आहे. धरणातून सुटणारे पाणी महाराष्ट्रात येते. त्यामुळे पाणी महाराष्ट्राचे. मात्र, पेंच जलविद्युत प्रकल्पातून निर्माण होणार्‍या विजेची वाटणी मध्यप्रदेशास ८५% तर महाराष्ट्रास १५% अशी केली जाते. धरणाच्या भिंतीवरून पलीकडे मध्यप्रदेशात जाणारा रस्ता बांधवगडच्या वनात घेऊन जातो. मोगलीची कहाणी याच वनात चित्रित करण्यात आलेली होती. इथले वन, भारतातल्या सर्वात जुन्या आणि घनदाट वनांपैकी एक आहे.

आता हे धरण आम्हाला सततच दिसत राहणार होते. कारण याच धरणाभोवती दिवसभर फिरत राहण्याचा आमचा मानस होता. दिवस बुडता बुडता आम्ही पेंच जलविद्युत प्रकल्पासही भेट दिली. धरणाच्या पाठीमागच्या जलाशयाला, तळाशी एक भोक पाडून, धरण असलेल्या डोंगराच्या पोटात एक शक्तीसंयंत्र बसवलेले आहे त्याच्या पाणचक्कीच्या पात्यांवर हे पाणी सोडलेले होते. त्यामुळे पाणचक्की फिरे. ती जनित्रांना फिरवी आणि वीज निर्माण केली जात असे. पुढे मोठाली रोहित्रे लावून ती वीज उच्च दाबावर नेऊन तिचे पारेषण केले जात होते. डोंगराच्या पोटातील त्या शक्तीसंयंत्रापर्यंत पोहोचण्याकरता एक, एक किलोमीटर लांबीचा बोगदा आम्ही पायी चालत चालत पार केला आणि संयंत्रापर्यंत जाऊन पोहोचलो. बोगद्यातून सतत हवा खेळती राहावी म्हणून, आतून मोठमोठ्या वायुक्षेपकां (काँप्रेसर्स) द्वारे बोगद्याबाहेर हवा पाठवली जात होती. त्या क्षेपकांचा आवाज संपूर्ण बोगदाभर आमची सोबत करत होता. दरम्यान भेट देण्याकरता परवानगी आधीच मिळवून ठेवलेली होती. त्यामुळे संयंत्र आत जाऊन व्यवस्थित पाहता आले.

आत्ता मात्र आम्ही एका टेकडीकडे निघालो होतो, जिच्यावरून पेंच नदीचे दूरवर पसरलेले पात्र एकाच दृष्टीक्षेपात दिसू शकणार होते.

एवढ्यात भावाने एका उंच निष्पर्ण झाडाच्या टोकावरले घरटे दाखवले. तो सांगत होता की ते गिधाडाचे घरटे आहे. गिधाडे अशीच खोल घरटी, उंच झाडांच्या टोकांवर बांधलेली आढळतात. त्याने आणखीही एका ठिकाणी बोट दाखवले. तिथे एक हापशी होती. हापशीचे पाणी खाली उतरून एका कृत्रिम डबक्यात साठत होते. तो म्हणाला की हे एक अभयारण्य आहे. इथे नैसर्गिक पाणवठ्यांसोबतच वनखाते कृत्रिम पाणवठेही निर्माण करते. अशाप्रकारचे. मग मी विचारले की, “पण या कृत्रिम पाणवठ्यात पाणी भरायचे तर कुणीतरी हापशी चालवायला नको का?”. त्यावर तो म्हणाला की तशी सोयही वनखाते करतच असते. कुणीतरी दररोज ती हापशी चालवून त्या डबक्यात पाणी भरून ठेवत असतो. तितक्यात आम्हाला काही माकडेही डबक्यात येऊन पाणी पितांना दिसली.

एव्हाना आम्ही टेकडीच्या पायथ्याशी पोहोचलो होतो. वाहने तिथेच उभी केली. डोक्याला ओली फडकी गुंडाळली आणि टेकडीच्या माथ्यावर वाट चढू लागलो. टेकडीवरून पेंच नदीच्या पात्राचा विस्तार दूरपर्यंत नजरेस येत होता. वाटेवर एक अगदी निष्पर्ण झालेले उंच झाड दिसले. अशी माहिती समजली की त्या झाडाचे नाव “करू (kulu)” आहे. त्याच्या डिंका (kulu-gum) पासून औषधांच्या कॅपसूल्सची आवरणे तयार केली जातात. पांढर्‍या पांढर्‍या खवल्यांचा त्याचा बुंधा अंधारात चमकतोही. रात्री कधीकधी तर म्हणे तो भुतासारखाच वाटतो.

एव्हाना बरीच पायपीट झालेली होती. पोटात कावळे ओरडू लागले होते. वनखात्याच्या, वनातल्याच एका अतिथी-गृहावर पोटपूजेकरता व्यवस्था केलेली होती. म्हणून आम्ही तिकडेच निघालो. पोहोचे पोहोचे पर्यंत जेवण तयार झालेले होते. भुकेल्या पोटी गरम गरम अन्न रुचकर लागले. उत्तम जेवण झाले. मात्र, विश्रांतीसाठी थांबल्यास वनदर्शनास, वेळ अपुरा पडेल हे लक्षात घेऊन आम्ही लगेचच पुन्हा, उन्हासाठीचा जामानिमा करत बाहेर पडलो.

आता आम्ही निघालो होतो एका विशाल वटवृक्षाकडे, ज्याच्या छत्रछायेत, वनखात्याने पारंब्यांच्या आधारे बांबुंच्या छपर्‍या बांधलेल्या होत्या. पारंब्यांचे झोपाळे तयार केलेले होते. आम्ही तिथे बराच वेळ विहार केला. जवळच्याच वेळुवनातही बांबुच्या पालापाचोळ्यातून एक फेरफटका मारला. उतारावरून खाली गेल्यास पेंच नदीचे पात्र लागत होते. तिथूनच मग आम्ही पेंच जलविद्युतप्रकल्प पाहण्यास गेलो होतो.

त्या वडाच्या झाडाला भेटून मला, एखाद्या थोर व्यक्तीस भेटून यावे तसेच वाटत होते. आपण भेटलेल्या थोर व्यक्तीस जसे विसरू शकत नाही, तसेच आजही मी त्या वडाची आठवण विसरू शकत नाही. वनखात्याने त्या वडाभोवतीच सहलीस योग्य असे कुंजविहार बांधून एकप्रकारे पेंच नदीकिनार्‍यावर एक उत्तम सहलस्थानच निर्माण केले आहे. आम्हाला त्या ठिकाणाचा संस्मरणीय सहवास लाभला.

वनाबाहेर पडलो तेव्हा असे लक्षात आले की प्रत्येकाजवळ काही काही वस्तू जमा झाल्या आहेत. त्यापैकी काहींचा आम्ही एक ग्रूप फोटोच काढला. दोन्ही बाजूची खालची पाने आहेत तेंदूची. म्हणजे तेंदूपत्ता हो. बिड्या वळायला वापरतात ती पाने. मधले पान आहे रबराच्या झाडाचे. डाव्या बाजूच्या पिशवीत आहे “करू”चा डिंक आणि उजवीकडच्या पिशवीत आहे अभ्रक. इकडच्या डोंगरांवर अनेकदा सापडणारे खनिज. सामान्यतः उत्तम उष्णता वाहक असणारे पदार्थ उत्तम विद्युतवाहकही असतात. अभ्रक मात्र निराळेच आहे. ते उत्तम उष्णतावाहक आहे तरीही विजेला मात्र अवरोधच करते. म्हणूनच याचा उपयोग विजेच्या अनेक उपकरणांच्या निर्मितीत केला जातो.

त्या एका दिवसात आम्ही पेंचला घालवलेल्या काही संस्मरणीय क्षणांचे वर्णन या लेखाद्वारे करून देण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच पेंचच्या राष्ट्रीय अभयारण्यातील वनसमृद्धीची वानगीदाखल छायाचित्रेही इथे दिलेली आहेत. तरीही, त्या दिवसात आम्ही मिळवलेल्या अवर्णनीय आनंदाचे आख्यान इथे लिखित मजकुराद्वारे कसे करावे हे मला समजत नाही. एवढेच सांगणे पुरेसे आहे की जर तुम्हीही कधी नागपूरला गेलात तर, एक दिवसात करता येणारी एक सुंदर सहल तुम्ही पेंचला नक्कीच करू शकता. ती संस्मरणीय होईल यात मला मुळीच संशय नाही.

लेखक: नरेंद्र गोळे
http://nvgole.blogspot.com/

साक्षीदार

2010-06-14T10:42:00.001+05:30

निवेदन: कथेतील पात्रं आणि घटना पूर्णपणे काल्पनिक आहेत. जर कोणाला कोणत्याही घटनेशी अथवा व्यक्तीशी साम्य आढळल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.
(ह्या कथेतील छायाचित्र जालावरून साभार.)

भाग १-
अचानक सुरू झालेल्या पावसात मिस्टर वूड्स आडोसा शोधून उभे राहिले. आपली टोपी, पिशवी, कपडे यावर पडलेले पावसाचे थेंब झटकून त्यांनी बाजूलाच हाताशी पाहिले तर त्यांना कॅथी दिसलीच नाही. केवळ श्वेत वर्णाच्या अमेरिकन लोकांसाठी राखीव असलेल्या त्या शेड खाली काळी हॅट, गुडघ्यापर्यंतचा काळा कोट, काळी पॅंट गळ्यावर बो किंवा टाय असलेली अनेक अमेरिकन माणसे उभी होती. त्यांच्यातही कॅथी दिसली नाही. मिस्टर वूड्सच्या तोंडचे पाणीच पळाले.

अमेरिकेतल्या दक्षिणेकडील राज्यात राहणारे मिस्टर वूड्स आपल्या फार्ममधे तयार होत आलेल्या कापसाच्या विक्रीची बोलणी करण्यासाठी तिथल्याच जरा लांबच्या मार्केटमधे पोचले होते. ते घरून निघताना कॅथी- त्यांची लहानगी लेक त्यांच्या सोबत फिरायला यायचा हट्ट करू लागली. जरा लांबचा प्रवास होता आणि किती वेळ लागेल हे माहित नव्हते. शिवाय पावसाची ही शक्यता होती.

“यू विल गेट टायर्ड, स्विट हार्ट” असे म्हणून तिला घरीच सोडून मिस्टर वूड्स निघणार तोच कॅथीने मोठ्यांदा भोकाड पसरले आणि ती आपल्या वडीलांच्या गळ्यातच पडली. ते गोजरे हात मिस्टर वूड्स सोडवून घेऊ शकले नाहीत. त्यांनी तिला कडेवर उचलले. आपल्या पत्नीला म्हणजे मिसेस एलिझाबेथला “बाय” करून ते निघाले. घोडा ओढणा-या गाडीतून तासा - दिड तासाचा प्रवास करून ते मार्केटमधे पोचले होते. बराच वेळ झाला होता पण त्यांच्या मनासारखा सौदा होत नव्हता. त्यातच पावसाची मोठ्यांदा सर आली आणि कॅथी दिसेनाशी झाली होती.

त्या मार्केटमधे गर्दी होती. बरेच गोरे अमेरिकन आपल्या वस्तूंची विक्री किंवा तंबाखू, साखर, कापूस, कॉफी यांसारख्या शेतकी उत्पादनाच्या विक्रीची बोलणी करण्यासाठी जमले होते. काही जण कपडे/भांडी/बूट असे तत्सम विकण्यासाठी आले होते तर काही लाकडी सामान मांडून बसले होते. काही आपली गुरे विकायला आले तर काही आपले गुलाम. आफ्रिका देशात पकडून मजूरी करण्यासाठी अमेरिकेत आणलेले अनेक कृष्ण वर्णाचे काळे गुलाम लोक ही तिथे जमा होते. हाती पायी धडधाकट असलेल्या गुलामांची कान, डोळे यांची व्यवस्थित तपासणी आणि चाचणी झाल्यावर त्यांना खरेदी करून काही गोरे मालक परतून निघतच होते. पण या अचानक सुरू झालेल्या पावसाने गोंधळ उडाला होता. त्या धावपळीत कॅथी हात सोडून कुठे गायब झाली काही कळलेच नाही म्हणून मिस्टर वूड्सच्या तोंडचे पाणी पळाले होते.

ते जिवाच्या आकांताने कॅथीला हाका मारून इकडे तिकडे शोधू लागले.

त्यांचे लक्ष समोर असलेल्या काळ्या गुलामांच्या घोळक्याकडे गेले. लांब कळकट झगा घातलेल्या एका काळ्या बाईने मोठी टोपली उलटी करून कॅथीच्या डोक्यावर धरली होती. त्या टोपली खाली सोनेरी केसांची गोरीपान कॅथी खुशीत हसत होती. डोक्यावर उलट्या दिसणा-या टोपली वरून खाली पडणा-या पावसाच्या पाण्याच्या धारात आपल्या हातातले लाकडी खेळणे भिजवत होती. आणि ती काळी बाई ”प्लिज. टेक केअर ऑफ युवर सेल्फ, मॅडम” म्हणून तिला आवरत संभाळत होती.

मिस्टर वूड्स जरा निश्चिंत झाले. ते कॅथीला हातवारे करून हाका मारू लागले. कॅथीचे लक्षच नव्हते. ती त्याच घोळक्यातील तिच्यापेक्षा तीन चार वर्षाने मोठ्या असलेल्या एका कुरळ्या केसांच्या काळ्या गुलाम मुलाकडे पाहून आपले खेळणे दाखवत काही तरी बोलत होती. मधेच त्यालाही त्या टोपली खाली खेचत होती. तो हलकेच हसून लाजत मानेने “नो, नो” म्हणत होता.

काही वेळातच पाऊस थांबला. मिस्टर वूड्सनी लागलीच त्या गुलाम घोळक्याकडे धाव घेतली आणि कॅथीला आपल्या ताब्यात घेतले. कापसाच्या विक्रीचा सौदा न होऊनही आता त्यांना तात्काळ घरी निघावेसे वाटत होते. ते कॅथीला कडेवर उचलून भराभर निघालेही. पण का कोण जाणे? ते उलट फिरून पुन्हा त्या काळ्या गुलामांच्या घोळक्याकडे फिरले.

त्यांच्या मालकाला हुडकून काढून आपल्या लेकीच्या डोक्यावर टोपलीचे छत्र धरणा-या काळ्या बाईची खरेदीसाठी चौकशी करू लागले. तिचे नाव मिसेस फिल्डर असे कळले. ती प्रेमळ तर होतीच शिवाय विनम्रही दिसत होती. लहानग्या कॅथीला मायेने संभाळायला ती बाई अतिशय योग्य वाटली आणि घरकामात किंवा इतरत्र ही एलिझाबेथला हिचा उपयोग होईल अश्या विचाराने मिस्टर वूड्स यांचा तिला विकत घ्यायचा विचार होत होता. तिच्या मालकाशी बरासा सौदा ही झाला. ते निघणार तेवढ्यात मिसेस फिल्डरनी मिस्टर वूड्स समोर गुडघे टेकले आणि रडत रडत आपल्या मुलालाही तिच्या बरोबर विकत घेण्याची विनंती केली. तोच तो मुलगा... हलके हसणारा... लाजत “नो” म्हणणारा...

कुणाच्या तरी पायाशी लोळण घेऊन आई का रडत होती याचा उलगडा न होऊन तो भांबावलेला दिसत होता. तिचा झगा एका हातच्या मुठीत घट्ट पकडून काळेभोर टपोरे डोळे तिच्यावर रोखून तो जवऴच उभा होता. तो मुलगा हाती पायी तरी सुदृढ दिसत होता. पण ह्या इतक्या लहान पोराचा काय उपयोग आपल्याला? कशाला विकत घ्या ह्याला? ह्या विचाराने ते त्याला तिथेच सोडून केवळ मिसेस फिल्डरसह निघणार होते. पण जरा वळून पाहिले तर कॅथी त्या मुलाच्या जवळ जाऊन त्याला तिच्या हातातले ते लाकडी खेळणे देऊ करत होती. त्या मुलाचे खेळण्याकडे लक्षच नव्हते. तो रडणा-या आईकडे एकटक पहात होता. कॅथी हिरमूसलेली दिसताच मिस्टर वूड्स नी त्या स्वस्त किंमतीच्या तिच्या मुलाची - जोसेफची ही खरेदी करून टाकली. तसे करताना ‘जोसेफ मोठा झाला की पाठवू फार्मवर कामाला.‘ असा विचार ही पक्का झाला.

ते चौघे घोडा ओढणा-या गाडीच्या स्टॉपपाशी आले. तिथे मिसेस फिल्डर, जोसेफ आणि इतर काळ्या गुलामांचे हात दोरखंडाने आवळून त्यांना घोड्याच्या गाडीला बांधण्यात आले. त्यांना तिथून पळून जायची सूतराम शक्यता ठेवली नव्हती. ऊन-पावसातील सर्व प्रवास त्यांना गाडी मागून काटया-कुपट्यातून चालत चालत करायचा होता. छोटी कॅथी आणि तिचे वडील मिस्टर वूड्स घोडा ओढणा-या गाडीत बसले. त्यात अजूनही काही श्वेत वर्णीय प्रवासी होते. तरीही खूप सारी गर्दी नसल्याने बसायला ब-याच जागा शिल्लक होत्या.

कॅथीने जोसेफला तिच्या तिथे बसायला बोलावले.

“ नो डार्लिंग. ही कांट सिट हिअर विथ अस” मिस्टर वूड्स ने सांगितले.

“ बट व्हाय?” ह्या तिच्या प्रश्नावर “ही इज वन ऑफ दोज स्लेव्हज” हे मिळालेले उत्तर तिला कळलेच नाही. ती अधिक विचार न करता खिडकीतून बाहेर मजा बघण्यात गढून गेली.

त्या काळ्या बाईला आणि तिच्या लहान मुलाला गुलाम म्हणून बरोबर घेऊन परतलेल्या मिस्टर वूड्सनी वर्णन केलेली मार्केट मधली ती घटना ऐकून मिसेस एलिझाबेथ यांना ती खरेदी अत्यंत आवडली. त्यांनी त्यांच्या मालकीच्या घोड्यांच्या तबेल्या मागची खोली त्या माय- लेकाला रहायला देऊ केली. तेव्हा पासून हे दिड गुलाम वूड्सच्या घरीदारीच असायचे. मिसेस फिल्डर घरातले सर्व काम पहात असत आणि जोसेफ कॅथीला संभाळायला मदत करत असे. या दोघांची मिसेस एलिझाबेथ यांना खूपच मदत होत होती. आता त्यांना कापसाच्या फार्मकडे, तिथल्या मजूरांकडे लक्ष द्यायला फुरसत मिळत असे. मिसेस फिल्डर आणि त्यांचा मुलगा जोसेफ यांना त्यांची गुलामी मान्य होती. त्यामुळे सक्तिचे प्रयोग करून कामे करून घेण्याचा त्रास नव्हता. विनासायास दिलेली कामे पार पडत होती. ते दिड गुलाम वूड्स कुटूंबियांच्याकडे खुश असण्यापेक्षा सुरक्षित होते. सर्व कामे व्यवस्थित केली तर इथून हाकलले जाणार नाही याची खात्री वाटत असे. दूसरीकडे विकल्या गेलेल्या जोसेफच्या वडीलांचा काही पत्ता नव्हता. या जन्मात त्यांची पुन्हा भेट होईल अशी अंधुकशी आशा ही मिसेस फिल्डर यांना नव्हती. या जगातला एकमेव रक्ताचा/ प्रेमाचा माणूस म्हणजे जोसेफ. लवकरच हाताशी येणारा हा आपला लेक कुठल्याही कारणाने दूसरीकडे विकला जाऊन दूर होऊ नये म्हणून मिसेस फिल्डर ही नेहमी मालक वूड्स यांच्या घरच्या गुलामीचे फायदे त्याला पटवून देत असत. रेल्वे/रस्ता बांधणीसारखे सततचे कष्ट किंवा इतर गो-या अत्याचारी मालकांचा जुलूम, मारहाण वूड्स कुटूंबाकडे नाही याची मिसेस फिल्डर नेहमी जोसेफला जाणिव करून देत असत. त्यासाठी अदबशीर आणि आज्ञाधारक रहायलाच हवे यासाठी त्यांचा कटाक्ष असे. जोसेफही दिलेल्या शिकवणीनुसार त्याला नेमून दिलेले काम नेमाने आणि प्रेमाने करत होता.

लहानपणापासून जोसेफ कॅथीची खूप काळजी घ्यायचा. तिची खोली आवरणे, तिचे कपडे घडी करणे, तिच्याशी खेळणे अशी सोपी कामे करत तो लहानाचा मोठा होत होता.

कॅथी जराशी मोठी झाल्यावरही जोसेफच तिला संगत करीत असे. ख्रिसमसमधल्या बर्फात स्नो मॅन करण्यापासून फॉल सिझनमधे रंगित पानांचा डोंगर करून त्यात लपून बसण्यापर्यंत तिच्या सोबत असायचा. रिमझिम पावसात धूसर आकाशातल्या सात रंगाचा वेध घेण्यापासून ते समरमधे रंगित फुलांच्या ताटव्यात फुलपाखरांबरोबर खेळा-बागडायला जोसेफनेच तिला शिकवले होते. भर दुपारच्या कडक उन्हात सावलीसारखा तर काळ्या मिट्ट अंधारात चंद्राच्या प्रकाशासारखा कॅथी जाईल तिथे तो हजर असायचा.

जोसेफ मोठा झाल्यावर कॅथीला मैत्रीणींकडे जाताना सोबत करणे, तिला घोडेस्वारी शिकवणे याबरोबरच घरातली डागडूजी, फार्मवरची कामे, बागकाम, समानाची ने-आण तो करू लागला होता. जोसेफची विनातक्रार गुलामी मिस्टर वूड्स यांनाही आवडायची. इतर काळ्या तरूण गूलामांनी केलेला प्रतिकार, अरेरावी यांसारखा त्रास जोसेफकडून कधीच झाला नव्हता. तो त्यांला दिली गेलेली कामे निमूटपणे करत असे. शिकारीला जाताना जोसेफला ते अवश्य आपल्या बरोबर नेत असत. त्यांच्या मोठ्या बंदूका न्यायची आणि मारलेले जनावर उचलू्न आणायची हमाली जोसेफच करत असे. जवळपासच्या कामाच्या ठिकाणी मिस्टर वूड्स यांना जोसेफच गाडी ओढून घेऊन जात/ येत असे. मालकाची मर्जी राखणारा जोसेफ मिसेस फिल्डरना ही काळजी रहित ठेवायचा. आपल्या स्वत:च्या मूलाबरोबर एका ठिकाणी कायमचे राहता यावे यापेक्षा जीवनाकडून त्यांना अजून कुठलीच अपेक्षा नव्हती. मालकाच्या मुलीबरोबर तो मित्र मैत्रिणीसारखा एकत्र खेळी-मेळीत असला तरी जोसेफ आपली गूलामी कधी ही विसरला नव्हता यातच त्याच्या आईला समाधान वाटायचे.

भाग २-

एकेदिवशी वरच्या मजल्यावरच्या आपल्या खोलीतून कॅथी बाहेरच्या बागेकडे सारखी पहात होती. पांढ-या रंगाचे जाळीदार पडदे वा-याने हलले की कॅथीच्या मनात चलबिचल होई. आणि ती पुन्हा पुन्हा खिडकीतून बाहेर डोकावून पाहे. चार पाच दिवस झाले तरी तिला जोसेफ दिसला नव्हता. आज आपल्याला तो नक्की भेटेल असे तिला वाटत होते. जोसेफला आज बागकाम करायला बोलावल्याचे कॅथीला माहित होते. मिसेस फिल्डर ने “ही विल कम एनी टाईम नाऊ” असे मॉमला सांगताना कॅथीच्या कानाने अचूक टिपले होते आणि म्हणूनच ती बागेकडे पुन्हा पुन्हा पहात होती.

जोसेफ आपल्याला का टाळतो आहे याचा उलगडा तिला होत नव्हता. त्या दिवशी जे झाले ते तर दोघांच्या ही संमतीने झाले होते. मग त्यानंतर तो पुन्हा भेटायला का आला नाही याचा जवाब तिला हवा होता. एक-दोन वेळा ती घोड्यांच्या तबेल्याच्या मागे असलेल्या जोसेफच्या घरी सुध्दा जाऊन आली होती. पण जोसेफची भेट झाली नव्हती. तो कधी एकदा भेटतो आहे असे कॅथीला झाले होते. आता तर डोळ्यातून अश्रूधारा वहायच्याच बेतात होत्या. पण जोसेफचा काही पत्ताच नव्हता.

काही दिवसांपूर्वी कॅथीला हॉर्स रायडिंगचा सराव करून घरी घेऊन येताना नेहमीप्रमाणे जोसेफ सोबतीला होता. पण मधेच जोरदार पाऊस सुरू झाला. ते घराच्या रस्त्यावर पोचतच होते तेव्हा घोड्याचा मातीच्या रस्त्यावर एक पाय घसरला आणि त्यावर बेसावध बसलेल्या कॅथीचा तोल जाऊन ती खाली पडली. एक पाय दुमडला गेला आणि भिजलेल्या कपड्यांना, हाता पायाला चिखल लागला. घोड्याचा लगाम धरून खाली चालत असलेल्या जोसेफने कॅथीला उठायला मदत केली. पण तिला पायाला दुखापत होऊन मुरगळल्याचे कळल्यावर त्या पावसात पुन्हा घोड्यावर बसवून तिला तिच्या घरी नेणे त्याला अवघड वाटले. पाऊस थांबेपर्यंत काही वेळ जवळच्याच घोड्यांच्या तबेल्यात थांबण्याचे कॅथीने सुचवले आणि लंगडत्या कॅथीच्या दंडाला धरून हळू हळू दोघे ही तबेल्यात पोचले आणि तिथे घोडा बांधून पाऊस थांबायची वाट पाहू लागले. हातापायाला लागलेला चिखल हातानेच झटकून आपल्या भिजलेल्या लांबसर फ्रॉकच्या बाहीला तोंड पुसताना कॅथीला पाहून जोसेफ तिच्यावरून नजर हटवूच शकला नाही. तिच्या गो-या गुलाबी गालावर पाण्याचे थेंब ओघळत होते. सोनेरी आखूड केस ओले होऊन कानावरून चेह-यावर विसावले होते. तिचे निळे डोळे भिरभिरत मधेच पाणी ओतणा-या आकाशाकडे पहात होते. तेवढ्यात जोसेफच लक्ष तिच्या हाताच्या कोपराकडे गेलं. तिथून रक्त येत होते. ती जखम लगेच स्वच्छ करणे जरूरीचे होते. त्याने कॅथीला तबेल्याच्या कडेकडेने सवकाश चालत मागेच असलेल्या आपल्या खोलीवजा घरी नेले.

घरात साठवलेल्या पाण्याने हात पाय पूसून दिले. तिची जखम हळूवार धुतली तरी सुध्दा “ आहS” करून कॅथी चित्कारली. जोसेफने मायेने तिच्या जखमेवर फुंकर घातली आणि कापडाची चिंधी त्या जखमेवर बांधली. त्याने थोडे पाणी गरम करून आणले. कॅथीला लाकडी खूर्चीवर बसवून जोसेफ खाली जमीनीवर बसला आणि त्या गरम पाण्यात जाडसर कपडा बुडवून तो पिळून पिळून कॅथीच्या मुरगळलेल्या पायाला शेकू लागला. कॅथीला जरा आराम पडू लागला. तिने कृतज्ञतेने जोसेफकडे पाहिले. तिला लहानपणापासून जोसेफचा असलेला सहवास आठवला. त्याने वेळोवेळी कॅथीचे केलेले संरक्षण आठवले. तिला जोसेफ बद्दल आदर वाटला. तिने त्याचा हात हातात घेतला आणि “ थॅक्यू “ म्हणण्यासाठी ओठ विलग केले. जोसेफने पुढे होऊन तिच्या ओठावर हाताचे बोट ठेवले. हळूच हसून कॅथी जोसेफला बिलगली. ओल्या शर्टाआडूनही जोसेफचा सुडौल आणि शक्तिवान बांधा खूप आकर्षक दिसत होता. त्याची तुकतुकीत काळ्या रंगाची कातडी पाण्याने स्वच्छ होऊन चमकत होती. त्याच्या काळ्या भोर दाट कुरळ्या केसात पाण्याचे मोती चमकत होते. कॅथीला त्याच्यापासून विलग राहणे अशक्यप्रय होऊन बसले होते. परंतु जोसेफने “ नो मॅडम. ईट्स रॉंग टू डू दिस विथ अ स्लेव्ह “ म्हणून कॅथीला दूर सारले. कॅथीने अधिक आवेगाने जोसेफला आपल्या बाहूपाशात घेतले. वातावरणात अजब नशा चढवून बाहेरचा जोरदार पाऊस त्यांच्या एकरूपतेला जणू पाठिंबाच देत होता.

पावसाचा आवेग सरल्यावर जोसेफने कॅथीला घरी पोहोचवले होते आणि त्यानंतर एकदाही तो कॅथीला भेटला नव्हता म्हणूनच कॅथी पिसाटल्यासारखी झाली होती. तिने पुन्हा बाहेर पाहिले. जोसेफ बागेत काम करताना दिसला. ती धावत बागेत पोचली तेव्हा जोसेफ काहीही न बोलता तिथून निघून गेला. तीने जोसेफचा पाठलाग केला तेव्हा” सॉरी मॅडम. प्लीज एक्स्क्युज मी. ईट वॉज अ मिस्टेक.” असे म्हणून तो तिथून पळत निघून गेला.

कॅथीने मिसेस फिल्डरला गाठले आणि त्यांना जोसेफ बद्दल विचारू लागली. आपल्या प्रेमाची कबूली द्यायचे कॅथीने जणू ठरवलेच होते. तिचे काही बोलणे एकून न घेता मिसेस फिल्डरनी “सॉरी मॅम. जोसेफ अ‍ॅंड मी बेग युअर मर्सी.” असे म्हणून तिथून काढता पाय घेतला.

त्या दिवशी ओल्याचिंब कॅथीला घरी सोडून पळत सुटलेल्या जोसेफला पाहून मिसेस फिल्डरना काही वेगळीच शंका आली होती आणि घरी गेल्यावर पलंगावरची ती ओली चादर पाहून ती शंका दाट झाली होती. ती शंका नसून सत्य असल्याची जोसेफकडून खात्री केल्यानंतर त्यांना भविष्यात येणा-या धोक्याची सूचना आगाऊ मिळाल्यासारखे वाटले. मिसेस फिल्डरला आता रोजच काहीशी भिती वाटत होती. आणि म्हणूनच त्या माफीची याचना करत होत्या.

मिसेस फिल्डर विचारात मग्न असून खाली मानेने काम करताना मिसेस एलिझाबेथ यांनी पुढल्या आठवड्याच्या शेवटी आयोजित केलेल्या पार्टीबद्दल सांगितले. तरूण कॅथीला आता जीवनातला साथीदार मिळावा या उद्देशाने तिच्या अनुरूप असे मुलगे असलेल्या कुटुंबांना आमंत्रित केले होते. त्या निमित्ताने ओळखी होतील आणि मैत्री होऊन त्यांच्यात प्रेमसंबंध तयार होतील हा साधा हिशेब मिसेस एलिझाबेथ यांनी मोकळेपणाने सांगितला. पण मिसेस फिल्डर यांची चिंता अधिक वाढली. कारण पार्टीच्या आधी आणि दरम्यान कामाला जोसेफला ही बोलावले होते.

काही ही करून जोसेफला दूरच ठेवावे असा मिसेस फिल्डर यांनी निश्चय केला.

पार्टीच्या आधी रात्रं-दिवस राबून मिसेस फिल्डर यांनी स्वच्छता वगैरे करून तयारी केली, पण पार्टीच्या दिवशी फार्ममधे काम करणा-या जोसेफला मिस्टर वूड्सनी मदतीसाठी घरी पाठवले. आता त्याला काही ही पर्याय उरला नव्हता.

तो घरी पोहोचताच रागावलेल्या कॅथीला पार्टीसाठी छानसे नटून तयार होण्यासाठी मनवण्याचे काम जोसेफवर सोपवण्यात आले. कॅथीला पार्टीचा हेतू नीटपणे सांगितला गेला होता आणि म्हणूनच तिने असहकार पुकारला होती. तिला जबरदस्ती केल्यास "घरातून पळून जाईन" असाही इशारा तिने दिला होता. वूड्स आईबाप काळजीतच होते. जोसेफ गुलाम असला तरी कॅथीला मनवण्यात तो यशस्वी होईल अशी त्यांना खात्री होती.

जोसफ कॅथीच्या खोलीत जाताच कॅथी हरखून गेली. तिच्या डोळ्यात पाणी आले आणि ती जोसेफला बिलगली. “ टेक मी अवे फ्रॉम हिअर” असे सांगून हमसाहमशी रडू लागली.

“ मॅम, धिस इज नॉट पॉसिबल. आय एम युअर स्लेव्ह. देअर इज नो एस्केप ” जोसेफने समजूतदारपणे सांगितले.
कॅथीने ते मान्य न करता ”आय एम यूअर. ओनली यूअर” असे सांगून आपल्या प्रेमाची कबूली दिली.
जोसेफने कॅथीला ‘अशी अशक्य स्वप्न न पाहता एखाद्या अनुरूप गो-या तरूणाशी जीवनाची गाठ बांधायचा’ उपदेश केला. “आय विल बी ऑलवेज देअर विथ यू" असे पटवून देउन कॅथीला पार्टीसाठी तयार होण्यास समजावले.

मिस्टर वूड्सच्या घराचा बाहेरचा परिसर सजवला गेला होता. बागेत छानशी फुलझाडे लावली होती. छोटी झुडपे बागेतल्या पायवाटेच्या कडेने एका रेषेत शिस्तीत उभी होती. मऊ हिरव्या गवताचा गालिचा बागेभर एकसरखा पहुडला होता. घराचा हॉल आकर्षकरित्या नटवला होता. खिडक्यांनी रंगित पडदे ओढून घेतले होते. छताला टांगलेले मेणाचे दिवे असणारे काचेचे झुंबर संपूर्ण हॉल प्रकाशित करत होते. जमिनीवर रंगित गालिचे अंथरले गेले होते. शोभिवंत वस्तू काचेच्या दारातूनही लक्ष वेधून घेत होत्या. कोरीवकाम केलेल्या लाकडी नक्षीदार टेबलांवर काचेच्या प्लेट्सची चळत, काचेचे ग्लासेस, स्टीलचे चमकते काटे-चमचे वगैरे विशिष्ठ रितीने मांडून ठेवले होते. टेबलाच्या नक्षीला अनुरूप खूर्च्या पाहुण्यांची वाट पाहत होत्या. स्वयंपाकघरात विविध पदार्थ तयार होऊन आपल्यातच मुरत बसले होते. पार्टीची मनाजोगी सर्व तयारी झाली. शेवटी मिसेस फिल्डर आणि जोसेफला काही सूचना दिल्या गेल्या. कॅथी कशी बशी का होईना पण तयार झालेली पाहुन मिस्टर आणि मिसेस वूड्स यांनी हुश्श्य केले होते. ते ही तयार होऊन पाहुण्यांची वाट पाहू लागले.

इतक्यात जोरदार पावसाला सुरवात झाली. सर्वच तयारी वाया जाते आहे की काय असे वाटू लागले. बोलावलेली सर्व मंडळी उशीरा का होईना पण आली. पेय पान, खाद्य पान सुरू झाले. गप्पा- गोष्टी सुरू झाल्या. तरूण मंडळींनी आपला वेगळा कंपू बनवला आणि त्यात चेष्टा मस्करी सुरू झाली. त्यांनी आपापल्यातच गाणी म्हणून नाच सुरू केले. त्या(Deletत) कंपूत मिस्टर वूड्सना कॅथी दिसलीच नाही. ती बराच वेळ आपल्यात नाही हे ही आत्ता त्यांच्या लक्षात आले. तसे त्यांनी मिसेस एलिझाबेथला हळूच सांगितले सुध्दा. मिसेस वूड्सची नजरही पाहुण्यांशी बोलाचाली करताना सर्व दिशेने कॅथीचा मागोवा घेत होती. दोघांनाही कळेना की अचानक कॅथी गेली तरी कुठे? ती ना तिच्या खोलीत होती ना इतरत्र कुठे. बाहेर बागेत वगैरे जायचा प्रश्नच नव्हता कारण पाऊस नुसता कोसळत होता. कॅथीच्या नाराजीचे काही कारणच कळत नव्हते म्हणून तिचे असे दृष्टीआड होणे चिंताकारक वाटू लागले.

अमेरिकन शिष्टाचारानुसार मिस्टर वूड्स यांनी पाहुण्यांची क्षमा मागून काही काळासाठी रजा घेतली आणि ते चेह-यावरची चिंता लपवत कॅथीचा शोध घेऊ लागले. मिसेस फिल्डरनाही कॅथी दिसली नव्हती. त्यांना जोसेफही बरच वेळापासून आसपास न दिसल्याचे लक्षात आले आणि त्यांची चलबिचल वाढली. त्यांनी शोधाशोध सुरू केली. त्या सर्व खोल्यातून पुन्हा पुन्हा पाहू लागल्या. मिस्टर वूड्स बाहेर पाहू लागले. रात्र होत होती. पावसाच्या जोराबरोबर हळूहळू काळोख झिरपत होता. मिस्टर वूड्स घराला वळसा घेऊन पुढे येऊ लागले तेव्हा त्यांना बाजूच्या दाराजवळ कॅथी जोसेफच्या बाहूपाशात उभी असलेली दिसली. ते दोघे ही आपल्याच धुंदीत होते. आजूबाजूची त्यांना शुध्द नव्हती. ते पाहून मिस्टर वूड्स संतापले आणि ताड ताड पाय आपटत घरात गेले. भिंतीवर लावलेल्या हरणाच्या शिंगाखालची लटकवलेली मोठी बंदूक काढून घेतली आणि “ यू ब्लॅक स्लेव्ह, यू नीड नॉट लिव्ह ऑन धिस अर्थ” असे जोराजोराने ओरडत पावसाची पर्वा न करता पुन्हा घराबाहेर पडले. घरी आलेले सर्व पाहुणे आणि मिसेस एलिझाबेथ मिस्टर वूड्स चा अवतार पाहून प्रश्नांकित झाले. ते ही भर पावसातून मिस्टर वूड्सच्या मागे मागे धावले. चिंताग्रस्त मिसेस फिल्डरचे काळीज धडधडू लागले. हातातले काम टाकून धडपडत त्या ही तिथे निघाल्या. मिस्टर वूड्स नी कॅथीचा हात धरून तिला जोसेफ पासून दूर केले. त्याच्या वर बंदूक रोखून धरली आणि कुणीही काही बोलायच्या आधी बंदूकीचा चाप दाबला. “ठो” करून एकच गोळी निघाली आणि जोसेफच्या छातीत घुसली. जोरदार धक्का बसून जोसेफ जमिनीवर कोसळला. मिसेस फिल्डर रक्तबंबाळ जोसेफपाशी धावत पोचल्या. पावसाच्या पाण्यातून त्याचे रक्त वाहू लागले होते. तो वाचायची कुठलीच शक्यता त्यांना तिथे दिसत नव्हती. एका काळ्या गुलामाला मरताना पाहून वाचवणारा कोण होता तिथे? सर्वच श्वेत वर्णीय...काळ्या गुलामांचे मालक. नाही म्हणायला कॅथी होती तिथे पण ती काय करू शकणार होती?

ती तर जोसेफच्या निश्चल शरीराशेजारी उभी होती, धो धो पडणा-या पावसाकडे एकटक पहात... तिची आणि जोसेफची पहिली भेट घडवणारा आणि पुढे त्यांना एकजीव करणारा तो पाऊस त्यांच्या प्रेमाच्या अंताचा ही साक्षीदार ठरला होता. त्याचीच ती जणू जबानी घेत होती. कॅथी आणि जोसेफच्या प्रेमकथेचा तो साक्षीदार मात्र अबोल होऊन नुसता कोसळत होता.

लेखिका: मीनल गद्रे
http://myurmee.blogspot.com/

भीती

2010-06-13T21:52:00.000+05:30

दमलोय मी, भेदरलोय मी

भीती वाटते मला

देवबाप्पासारखा शांत बसलो नाही तर

पळवून घेऊन जाणार्‍या बुवाची

अंधारात दडलेल्या भुतांची

शाप देण्यासाठी टपून बसलेल्या

रस्त्यावरील प्रत्येक लिंबाची

पिंपळावरील वेताळाची

किमान दहा लोकांना फॉरवर्ड करा

अशी धमकी देणार्‍या इ-मेल्सची

त्यातल्या देवाची आणि त्याच्या शिक्षेची

स्पेलिंग नाही बदललं तर

अशुभ ठरणार्‍या माझ्याच नावाची

तेरा आकड्याची

माझ्या समोरचा माणूस माझ्याबद्दल

काय विचार करतोय याची

समाजाला काय वाटेल त्याची

प्रश्नचिन्हाची, उत्तरांची

ज्ञानाची

अज्ञानाला कवटाळतो मी

त्यातून निर्माण होणारा देव कसा

सगळ्याची जबाबदारी घेतो

आणि मला तर भीती आहे

साध्यासुध्या जबाबदारीची

जगण्याचीही, मरण्याचीही

आरशातील माझ्याच प्रतिमेची

सत्याची

दमलोय मी, भेदरलोय मी

भीती वाटते मला

ही भीती खाऊन टाकतेय मला

मला उडायचंय

भीतीपासून मुक्त व्हायचंय

मला जगायचंय!

कवि: ओंकार भारद्वाज

चिनम्मा, चिलकम्मा

2010-06-13T19:52:00.000+05:30

दुबई, एक स्वप्न नगरी...अनेकांचे स्वप्न प्रत्यक्षात साकारणारी एक रुपेरी पडद्यासारखी, झगमगाट असणारी नगरी. दुबईला मोठमोठी तारांकित हॉटेल्स आहेत, दुकाने आहेत आणि मोठ्या पगारावर नोकर्‍या करुन घर चालवण्यार्‍या मंडळींची संख्या सुद्धा इथे कमी नाही. इथे तर खरेदी उत्सव भरतो...खरेदी आणि विक्री. अशाच एका खरेदीची ही एक दर्दभरी कहाणी आहे.

रमेश एका सॉफ्टवेअर कंपनीत कामास होता आणि काही वर्ष नोकरी झाल्यावर त्याला त्याच्या कंपनीने १ वर्षासाठी कामानिमित्त दुबईला पाठवायचे ठरवले. त्याला फार आनंद झाला, आपण दुबईला जाणार या विचारानेच तो रोमांचित झाला होता...तिकडच्या लाईफ स्टाईलचे त्याला आता जबरदस्त आकर्षण वाटायला लागलं होतं. शेवटी फ्लाईट धरुन तो दुबईला पोहचला एकदाचा... मोठ्या मोठ्या टोलेजंग, गगनाला भिडणार्‍या इमारती पाहुन तो रोमांचित झाला होता. ’येस्स... ही लाईफ स्टाईल आपल्याला आयुष्यभर जगता आली पाहिजे’ असा विचार त्याच्या मनात तरळून गेला. त्याचे काम त्याला आवडणार्‍या स्वरुपाचेच असल्यामुळे तो अगदी मन लावून काम करत होता. अधे मधे जेव्हा त्याला वेळ मिळायचा तेव्हा तो तिकडच्या वेगवेगळ्या ठिकाणी फिरायला जात असे...आता त्याला इथे येऊन तब्बल ८ महिने झाले होते, वेळ कसा अगदी कापरासारखा उडून गेला हे त्याला कळलेच नाही, आता फक्त ४ महिनेच उरले होते त्याचे, तिथल्या वास्तव्याचे. तिथे त्याचे बरेचसे मित्र झाले होते. त्यातले बरेचजण तर त्याच्या ऑफिसमधलेच होते, त्याच्या बोलक्या आणि मोकळ्या स्वभावानेच त्याला अनेक मित्र दिले होते.

आता काही दिवसातच तिथे खरेदीचा उत्सव सुरु होणार होता...उत्सव कसला खरेदीचा महाकुंभमेळावाच म्हणायला हवे !!! तिथलेच, तसेच जगभरातील अनेक ठिकाणाहून लोक तिथे जमतात ते फक्त खरेदीसाठी, मौज मजा करण्यासाठी आणि स्वप्नवत आयुष्य जगण्यासाठी. आता काही महिनेच भारतात परतण्यासाठी राहिले असल्यामुळे त्याने सुद्धा जोरदार खरेदी करण्याचे ठरवले. अशाच एका दिवशी तो मित्रांबरोबर बाहेर फिरायला गेला होतो, फिरता फिरता तिथल्याच एका डान्स क्लब मधे त्याला त्याचा मित्र घेऊन गेला. आत शिरताच भारतीय गाण्याचे बोल त्याच्या कानावर पडले...पाहतोय तर हिंदी आयटम सॉंगवर बेधुंद नाचणार्‍या मद मस्त भारतीय तरुणी आणि त्यांच्या अवती भवती लोकांचा घोळका अगदी भान विसरुन नाचत होता. आपल्या येथील संगीतावर लोक नाचत आहेत हे पाहून तो क्षणभर चकित झाला आणि दुसर्‍या क्षणी आनंदीत सुद्धा.

मित्राबरोबर ड्रिंक्सचे दोन पेग मारल्यावर तो आणि त्याचा मित्र दोघेही त्या नाचगाण्यात स्वतःला पूर्णपणे विसरुन गेले. बराचवेळ नाचून झाल्यावर दोघेही थकले आणि त्यांनी आपापल्या घरी परत जाण्याचा निर्णय घेतला. घरी गेल्या गेल्या, तो जो त्याच्या बिछान्यावर आडवा झाला तो दुसर्‍या दिवशी सकाळी १०लाच उठला, पण त्याला सुट्टी असल्याने त्याला आज ऑफिसला पळायची घाई नव्हती. मस्त पैकी अंघोळ करुन, तो तयार झाला होता...आज परत त्याला तसाच आनंद घ्यायची इच्छा झाली आणि त्याने त्याच्या मल्लु मित्राला फोन लावला व त्याच्या मनातला विचार बोलून दाखवला. तो मित्र मोठ्यांने हसला, म्हणाला "अरे एका रात्रीत तुझी ही अवस्था झाली तर तुला जन्नत दाखवली असती तर तु तर वेडाच झाला असता"...
"जन्नत?" रमेशने फोनवरच त्याला हा प्रश्न केला. त्याच्या मल्लुमित्राला इथे येऊन दीड वर्ष झाले होते तोही याच्या सारखाच भटक्या असल्यामुळे त्याला तिथल्या अनेक गोष्टींबद्धल आणि जागांबद्धल माहिती झाली होती..."ये जन्नत क्या चीज है?" रमेशने परत त्याला प्रश्न विचारला.
"अरे दोस्त शामको मिलना तुझे मै आज जन्नत की सैर कराता हुं! लेकीन जरा जेब भारी रखनी होगी."
"किती पैसे लागतील?" रमेशने परत प्रश्न विचारला...
त्याच्या मित्राने जो आकडा सांगितला तो ऐकून रमेश क्षणभर हडबडलाच्..."क्या? इतना? नही यार वापिस इंडिया मे भी तो कुछ ले जाना है मुझे."
"अरे यार एक बार देख तो ले, एक बार जन्नत के दर्शन तो कर ले, तेरा मन फिर बार बार उधर जानेको कहेगा, अगर तुझे पंसद नही आया तो तेरा सारा पैसा मे भर दुंगा... बास?"
"क्या ? सच्ची मे?"
"हां यार तु शाम को मिल तो सही."
संध्याकाळची वेळ ठरवून रमेश त्याच्या मित्रा बरोबर जाण्यास सज्ज झाला.
नक्की काय असेल तिथे? हा मला नक्की कुठे घेऊन जाणार असेल? कालच्या सारख्याच एखाद्या डान्स क्लबमधे तर नाही ना ? अशा अनेक प्रश्नांनी त्याच्या मनातल्या विचारांमधे गर्दी करण्यास सुरुवात केली आणि तो आतुरतेने संध्याकाळची वाट पहायला लागला. ठरवलेल्या ठिकाणी ते दोघे भेटले, दोघांनी भरपूर गप्पा मारल्या. शेवटी रमेशने न-राहवुन त्याच्या मनातले कुतुहल बोलून दाखवलेच..."यार बता ना, किधर्को जाना है आज? और ये जन्नत-वन्नत क्या है? कोई क्लब का नाम है क्या?"
मित्र हसला म्हणाला... "जन्नत जन्नत होती है यार...उसके जैसा कुछ नही. जरा सबर कर."

त्यानंतर ते दोघे जवळच असलेल्या मॉल मधे फिरण्यास निघाले. दोघे भरपूर फिरले आणि चांगली पोटपुजा देखील केली. आता रात्रीचे ९:३० झाले होते, रमेशला घेऊन एका क्लबमधे त्याचा मित्र पोहचला...कालच्या सारखेच इथेही तसेच संगीत वाजत होते. फक्त इथे नाचणार्‍या भारतीय मुली जरा जास्तच सुंदर होत्या...इतक्या भरलेल्या पोरींना इतक्या जवळून, एव्हढा उत्तान नाच करताना त्यानी आधी पाहिलेच नव्हते..."अरे हा तर इथला छम छम्." मित्राने त्याच्या माहितीत भर घातली.
"चल अभी मेन जगह जाते है" असे म्हणून त्याच्या मित्राने त्याला हाथ धरुन क्लबच्या एका वेगळ्या भागात नेले...दांडगट दरवानाने करड्या नजरेने त्यांना पाहिले आणि त्या मल्लुला ओळखताच दरवाजा उघडून दिला. त्या दोघांचा एका वेगळ्याच दालनात प्रवेश झाला होता...थोडे आत गेल्यावर एका काऊंटरवर त्यांची थोडीफार विचारपुस झाली...कोडवर्ड मल्लु पुटपुटला... "व्हाईट बंगलो."
"ओह्ह, ओके," काउंटरच्या माणसाने लगेच चेहर्‍यावरचे भाव बदलले आणि तिकडच्याच एका खोलीत शिरण्यासाठी बोट दाखवले.

आत शिरताच त्या रुममधे त्या दोघांनी प्रवेश केला, तिथे एक बुटका माणूस एका टेबलापाशी बसून होता. रमेशला आता आपण कोणत्यातरी वेगळ्याच जागी आलो याची जाणीव झाली. ही रुम नसून रुमच्या आत मधेच एक वेगळा क्लब होता, तो म्हणजे देहबाजाराचा क्लब...बाहेरुन जरी आत एखादी साधी रुम असावी असे वाटले तरी हा तर चक्क अनेक पॉश रुमचा लॉजच होता.
त्या मल्लुने त्या बुटक्याला कानात काही तरी सांगितले आणि रमेशकडे बोट दाखवले आणि त्याला हाक मारुन त्याच्या कडचे पैसे मागितले, रमेशने खिशात हात घालून पैशांची गड्डी बाहेर काढली. ते पैसे त्या बुटक्याच्या हातात टेकवले, त्या माणसाने दोन वेगळ्या खोल्यांचे नंबर त्या दोघांच्या हातात टेकवले, आता मात्र रमेशला पूर्णपणे कळून चुकले होते की तो नक्की कुठे आला आहे...पण त्याची तीव्र उत्सुकता त्याला मागे फिरण्यापासून परावृत्त करत होती. हातातला नंबर पाहताना मित्र अचानक कुठेतरी निघून गेला हे रमेशला कळलेच नाही. तो त्या नंबरच्या रुम समोर आला आणि दरवाजा उघडून आत गेला. मंद प्रकाश असलेल्या या रुम मधे भारतीय संगीतच वाजत होते....गाण होते...छम छम करता है ये नशीला बदन...एक अतिशय सुंदर मुलगी पंजाबी ड्रेस घालुन बसली होती तिथल्याच एका बेडवर. ती भारतीयच आहे हे रमेशने लगेच ओळखले. तिने त्याला कोणते ड्रींक घेणार ते विचारले, सर्व सोय आधीच तिथे तयार होती. रमेशच्या तोंडातून एक शब्दही फुटेना !!! गोरीपान आणि इतकी बांधेसुद मुलगी त्याला काही प्रश्न विचारतेय याचे कुठलेच भान त्याला उरले नव्हते आता...ती हसली व हा नवखा आहे हे तिला समजल होते...त्याचा हात धरुन तिने त्याला आपल्या बाजुला बसवून घेतले...व त्याच्या केसांवरुन हात फिरवण्यास सुरुवात केली. रमेशचा गळा आता पार सुकला होता, तिच्या त्या गोर्‍या हातांचा स्पर्श अगदी मोहुन टाकणारा होता...ती म्हणाली "व्होडका?"
"अं, हं, हो," रमेशच्या ओठातून कसेबसे शब्द फुटले एकदाचे...दोन काचेचे पेले घेउन ती परत त्याच्या जवळ येउन बसली. दोघेही आता व्होडकाची चव चाखत होते आणि रमेश तर भारावल्यासारखा तिच्याकडे पाहतच होता.
"तू मॉडेल आहेस का कुठल्या जाहिराती मधली?"
त्याचा हा प्रश्न ऐकताच ती अचानक अस्वस्थ झाली आणि तिचे ते भाव मात्र रमेशने अचूक टिपले होते. जसे काही ऐकलेच नाही असा चेहरा करण्याचा तिने प्रयत्न केला.
"तुझे नाव काय" असा तिनेच प्रश्न विचारला.
"रमेश"....रमेशने आपले नाव सांगितले व बोलला "तेरा?"
" चिकीता" ती म्हणाली.
पण तिच्या नजरेतली अस्वस्थता मात्र रमेशला जाणवतच होती...ती एकदम गप्प झाली...रमेशने पटकन विचारले, "काय झाले?"
ती म्हणाली, "काहीही नाही."
पण तो म्हणाला, "नक्कीच काही तरी झालंय, तू सांग मला."
ती म्हणाली, "माझी गोष्ट ऐकशील?"
तो म्हणाला, "नक्कीच."

चिकीताने आपली कहाणी सांगण्यास सुरुवात केली...ती म्हणाली, "माझं खरं नाव गीता आणि एस्कॉर्ट मधलं चिकीता...मी मुंबईला एक मॉडेल होण्यासाठी आलेली होते... अनेक एजन्सीज मधे नाव नोंदवली, काही ठिकाणी पोर्टफोलियो देखील बनवले, पण कुठूनही संधी मिळत नव्हती...मला खात्री होती की मॉडेल बनण्याचे सर्व गुण माझात नक्कीच आहेत आणि आज ना उद्या मी टॉपची मॉडेल होऊ शकेन. पण नशिबात काही वेगळच लिहलं जाणार होतं ज्याची मला पुसटशीही कल्पना नव्हती. अनेक एजन्सी मधे विचारणा करुन देखील संधी काही मिळत नव्हती... हळू हळू मी निराश होत चालले होते, पण अचानक एके दिवशी माझ्या मोबाईलवर तो कॉल आला.
गीताजी बोल रही है क्या?
मी उत्तरले, हा...मै ही गीता बोल रही हुँ ... आप कोन बोल रहे हो? तिकडच्या माणसाने उत्तर दिले जॉन... मै व्हिजन मॉडलींग एजन्सी से बात कर रहा हुँ...आपका एक पोर्टफोलियो हमने देखा और आप सिलेक्ट हो गई हो...क्या आप हमारी एजन्सी जॉइन करना चाहेंगी ? हे ऐकुन मला प्रचंड आनंदाच्या उकळ्या फुटल्या... हां, मैं बिलकुल तयार हुँ. कहां है आपकी एजन्सी?

मुंबईतल्या एका पॉश इलाक्यातल्या एका ९ मजले इमारतीचा तो पत्त्ता होता...त्यांनी मला ऑडीशन साठी तारीख दिली आणि मी त्या दिवशी तिथे अगदी वेळेवर पोहचले देखील... तिथे माझे नाव एका फॉर्म घेउन उभ्या असलेल्या मुलीला सांगितले. तिने तिच्या हातातले कागद पाहिले आणि एका लिस्ट मधे माझे नाव आहे का हे पाहिल्या सारखे केले. मुव्ह टू रुम नंबर ९ असे म्हणाली आणि गप्प झाली... ओके थॅंक्स म्हटले आणि रुम नंबर ९ शोधु लागले. शेवटी ती रुम दिसली... मी दरवाजा नॉक केला, मे आय कम इन ? येस, असा आवाज आतून आला. फोटो शुट साठी त्या खोलीत कॅमेरे लागले होते, सगळीकडे वेगवेगळ्या प्रकारचे लाईट लागलेले होते, आणि तिथेच जवळ एक फोटो ग्राफर उभा होता... हाय आय एम सॅंडी. त्याने त्याची ओळख करुन दिली आणि मी देखील मग माझे नाव सांगितले. ओह्ह्ह येस गीता, राईट... आय हॅव सीन यअर युवर फोलियो... मग त्याने मला विचारले की आज शुट करण्यासाठी मी ओके आहे का ? जर आजचे शुट मधे मी त्यांना योग्य वाटले तर मग पुढे त्यांच्या एजन्सी थ्रू मला मॉडेल म्हणून काम करण्याची संधी मिळेल असे सॅन्डीने मला सांगितले... तो म्हणाला तिथे बाजूला एक ड्रेसिंग रुम आहे तिथे जाऊन योग्य असा ड्रेस घालून ये...

मला तर काय बोलायचे ते समजेनाच... मी शुटसाठी अगदी तयार आहे असं त्यांना सांगितलं आणि माझी पावलं कधी तिथल्या ड्रेसिंग रुमकडे वळाली ते माझं मलाच कळाले नाही !!! मी त्या रुम मधे गेले आणि तिथे असणार्‍या अनेक ड्रेस पैकी मला योग्य बसणारा ड्रेस पाहु लागले...एक गुलाबी रंगाचा ड्रेस मला दिसला, मला तो आवडला आणि तो घातला... जरासा तंग होता पण आता अधिक वेळ जाऊ नये म्हणून मी तोच घालून बाहेर पडले... प्रकाशाच्या झोतात माझे विविध पोझ मधले फोटो खेचण्यात सुरुवात झाली. मी अगदी हसतमुखाने आणि ओसंडत्या आनंदाने विविध पद्धतीच्या अ‍ॅंगल्समधे पोझ देत होती. जवळपास २:३० तास चाललेल्या शुट मधे वेळ कशी संपली ते माझे मलाच समजले नाही... या सर्व शुट मधे मी फक्त दोनदाच ड्रेस चेंज करुन फोटो काढले होते.
एका आठवड्यात फोन करुन कळवू असे सँन्डी मला म्हणाला...मी अगदी फुलपाखरु झाले होते...आनंदाने माझे उर भरुन गेले होते. आता सुरुवात झाली होती फोनची वाट पाहण्याची... कधी मला एकदाचा फोन येतोय...मी सिलेक्ट झाले असेन की नाही? या प्रश्रानी माझा आता ताबा घेतला होता...४ दिवस झाले होते पण अजून काही त्यांचा फोन आला नव्हता. एकदा वाटले आपणच फोन करुन पहावा एजन्सीला...म्हणजे कळेलतरी एकदाचे की काय निर्णय आहे माझ्या त्या फोटो शुटचा...पण मग विचार केला नको !!! उगीच उतावळेपणा दिसायचा. अगदी शेवटच्या दिवशी दुपारी माझा मोबाईल वाजला...व्हिजन एजन्सी मधूनच होता...मी सिलेक्ट झाले होते. मला तर क्षणभर काही सुचेनाच !!! एकदम भानावर आले...ती फोन करणारी मुलगी म्हणाली त्यांचे शुट १० दिवसांनी सुरु होणार आहे.... तर त्याची काही ट्रायल्स घेण्यासाठी मला बोलवले होते...मी तयार आहे म्हणाले. दुसर्‍याच दिवशी माझी काही मापं घेण्यात आली आणि त्यावर होणारे ड्रेस मी आता काही दिवसानी होणार्‍या शुट मधे घालणार होते... माझ्या बरोबर अजून काही मुली त्या ट्रायल शुट मधे मला दिसल्या. जवळपास ६ तास लागले संपूर्ण शुटला. ६ तासाचे मला ८ हजार पेमेंट दिले गेले आणि पुढच्या आठवड्याच्या शुटसाठी २० हजार रुपये शुट केल्याबद्धल मिळणार होते. इतक्या कमी तासात मला इतका पैसा मिळाला याचा मला अविश्वनीय आनंद झाला होता... आता मेन शुट ची वाट बघणे सुरु झाले...शेवट तो दिवस आला जवळपास ५ ते ६ फोटोसेशन्स झाली आणि मी एक मॉडेल म्हणून स्वतःची ओळख बनवण्यात यशस्वी झाले आहे असे मला वाटले. मी अगदी ढगात पोहोचले होते...जणू काही मुक्तपणे पंखाने उडणारी परीच जणू... अशी जवळपास ६ शुट मी केली...प्रचंड पैसा मिळाला होता. आता मला सांगण्यात आले माझे नेक्स्ट शुट दुबईत आहे. माझ्याकडे पासपोर्ट तयार होताच... तीन महिन्यानी माझे तिथले शुट ठरले. डायरेक्ट दुबईला आणि इथे एका हॉटलवर आम्ही पोहोचलो... रुमवर पोहोचताच आमचे पासपोर्ट काढून देण्यास सांगितले... हॉटेलमधे आलेल्या उतारुंची ओळख नोंदवून घेण्यासाठी आवश्यक आहे असे आम्हाला सांगण्यात आले. नाईलाज होऊन आम्ही आमचे पासपोर्ट काढुन दिले, आणि ते कधी आम्हाला परत मिळालेच नाहीत. वेश्या व्यवसायाच्या घाणेरड्या जगात आम्हाला लोटून देण्यात आले. देहविक्रय करणारी एक मॉडेल म्हणून माझा पहिला लचका तोडणार्‍याने मोठी रक्कम मोजली होती...त्यानंतर किती आले आणि गेले याचा आकडा मी विसरले आता !!! या दुबई फेस्टीवल मधे मी प्रचंड पैसा बनवून देणारी मशीन झाले आहे... पोरींनी इथे विरोध करण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा त्यांना जीवे मारुन टाकण्याची धमकी दिली आणि वर म्हणाले, त्याहून भयानक म्हणजे तुला इथल्या देहविक्रय करणार्‍यांच्या बाजारात विकले जाईल, कायमचे...देशात परत जायचे असेल तर आता १\५ महिना इथेच रहावे लागेल. मला पर्याय होता? नाही...इथल्या मुली म्हणाल्या मला... आता तुही एस्कॉर्ट झालीस, आमच्यातलीच एक. या नरकातून बाहेर पडण्याची रक्कम म्हणजे हा दुबई फेस्टीवल... हे झाले की हे लोक मला परत नेतील असं म्हणाले आहेत... आणि अश्या अनेक गिर्‍हाईकांपैकीच तू आजचा माझा गिर्‍हाईक आहेस. मी तुझी आजची खरेदी आहे."

रमेश थिजला त्याच्या कानात ’चिन्नमा, चिलकम्मा’ चे बोल पडत होते... त्याच्या खिशातले सर्व पैसे तिथेच ठेवून उभा राहिला आणि त्या खोलीच्या बाहेर पडला...या विचारात की त्याला आज नक्की काय जाणवले आहे!!!

लेखक: मदनबाण
http://madanban.blogspot.com/

जन्माचं सार्थक

2010-06-13T19:44:00.000+05:30

युगांची तहानेली, तापलेली धरणी सोसत आलीय जन्माची असोशी

आतुर डोळ्यांत प्राण आणून वाट पहातेय तुझ्या घनघोर बरसण्याची.

विरहाच्या वणव्यात होरपळणा-या, सुकलेल्या कोमेजलेल्या कायेला

कधी रे भिजवशील चिंब चिंब अमृताच्या वर्षावानं?

कधी रे रुजवशील सृजनाचे कोवळे कोंब तिच्या आसुसलेल्या कुशीत?

आळवून, वाट पाहून थकलेली, दमलेली खुळी बिचारी!

अन अचानक आला गंधभारला वारा प्राजक्ताच्या दारावरून.

एक वेडा चुकार, अवखळ, खट्याळ मेघ,

क्षणात सुखाचं शिंपण देऊन "थांब, थांब" म्हणेतो निघूनही गेला!

थरथरलेली, मोहरलेली चकित धरणी, चातक अवाक, पावशा स्तब्ध!

तनाच्या घुमटात मनाचा पारवा भान विसरून घुमतोय, फिरतोय!

खट्याळ मेघा, तूच सांग, अशा क्षणाच्या शिंपणानं

तिची युगांची तहान कधीतरी भागेल का रे?

तुझ्या घनघोर आवेगाचे उसळणारे अमृतघट

मुक्तपणे रिते करशील तिच्यावर, तेव्हाच होईल तिच्या जन्माचं सार्थक!

कवयित्री: क्रांति साडेकर
http://agnisakha.blogspot.com/

आगंतुक

2010-06-13T19:41:00.000+05:30

हवा होतास तेव्हा फिरकला नाहीस

वाट बदलून, तोंड लपवून निघून गेलास

किती विनवण्या केल्या, आळवलं तरी

बघितलंही नाहीस मागे वळून!

आणि आता आलास आगंतुकासारखा

न सांगता-सवरता, अन कोसळलास

अस्ताव्यस्त, आंधळ्या हत्तीसारखा!

अरे, जरा पहायचंस तरी डोकावून आत!

कुणी अवघडलेली दिवस भरलेली

उद्याची माउली वेदनांनी तळमळतेय!

गर्भात गुदमरतोय कोवळा अंकूर,

तडफडतोय मोकळा श्वास घ्यायला!

कुठं ओल्या, फाटक्या चादरीच्या झोळीत

भिजतोय, गारठतोय देवकीचा कान्हा.

कोवळ्या जावळाच्या त्या तान्हुल्याला

उराशी कवटाळून आडोसा शोधतेय

अगतिक माय, डोळ्यांतलं पाणी डोळ्यांतच थोपवून!

गळक्या पत्र्यावर तुझा तडतड ताशा,

दचकून उठतोय इवलासा जीव.

कुठं खोपटात घुसलेल्या पाण्यावर नाचतोय

फाटका संसार, गाडगी-मडकी, विझल्या-भिजल्या-थिजल्या चुली!

"उद्या काय घालू लेकरांच्या पोटात?"

काळजीनं झुरणारी अस्वस्थ माय,

भिजून चिंब कुडाच्या भिंती, गवताचं छप्पर

कोसळेल कधी, कुणास ठाऊक?

थोडं वाकला असतास वस्तीत, पाहिलं असतंस त्यांच्या डोळ्यांत,

वाचली असतीस त्यांची मनं, तर कदाचित...........

कोसळलाही नसतास असा............ सैतानासारखा!

यायचं तर आहेच तुला, हवाच आहेस रे त्यांनाही तू.

पण जरा वेळेवर ये, हवा तेव्हाच ये,

त्यांच्याही मुखड्यावर हसू फुलवत.

एक सांगू? असा येऊ नकोस पुन्हा

जिथं तिथं उधळत विध्वंसाच्या खुणा!

कवयित्री: क्रांति साडेकर
http://agnisakha.blogspot.com/

कधी वाटल नव्हतं

2010-06-13T08:30:00.000+05:30

तुला पहिल्या वेळी पाहिल्यावर

पुढे असं काही होईल, कधी वाटल नव्हतं

तू मला भेटण्याआधी खरंतर

प्रेम म्हणजे काय कधी कळलंच नव्हतं

गर्दीत एकटा दिवस पुढे ढकलतांना

जीवनात अशी बहार येईल, कधी वाटल नव्हतं

खरंच तुझ्या भेटीनंतर जाणवलं

आजवरचं जगण हे तर जगंणच नव्हतं

तुझ्या प्रत्येक गोष्टीत

मी असा गुंतेन, कधी वाटलं नव्हतं

तुझ्या त्या अथांग नजरेत हरवून

कसा तुझाच होत होतो हे समजतच नव्हतं

तुझा सहवास, तुझा तो स्पर्श

असं वेड लावेल, कधी वाटलं नव्हतं

तुफ़ान पावसांतही कोरडा राहणारा मी

हलक्या सरीतही कसा भिजत होतो उमगतच नव्हतं

व्याकुळ होऊन तुझी वाट पाहतांना

कोणासाठी असा झुरेन, कधी वाटल नव्हतं

आपल्या दुराव्याचा तो एक एक क्षण

असा मरणासारखा छ्ळेल हे खरंतर पटतंच नव्हतं

माझ्या जीवनात कोणी अस हळुवार येऊन

माझ जीवनच बनून जाईल, कधी वाटल नव्हतं

अन माझ्या जीवनातील वाळवंटाची अशी बाग होतांना

अचानक मला जाग येईल असंही कधी वाटल नव्हतं.....

कवि: देवेंद्र चुरी
http://davbindu.wordpress.com/

गंगा

2010-06-12T11:18:00.001+05:30

निवेदन: कथेतील पात्रं आणि घटना पूर्णपणे काल्पनिक आहेत. जर कोणाला कोणत्याही घटनेशी अथवा व्यक्तीशी साम्य आढळल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.
(छायाचित्र महाजालावरून साभार)

जेव्हा सुमीने गुवाहाटीच्या बस स्थानकावरून शिवसागर साठी बस घेतली तेंव्हा पहाटेचा गार वारा सुटला होता. जवळ जवळ वीस-एक वर्षांनी ती शिवसागरला परत जात होती. शिवसागर हे आसाम मधील एक छोटंसं शहर. तिथेच आर जे व्ही ची एक शाळा आणि आता विस्तारित ज्युनिअर कॉलेजही होते. वीस वर्षांपूर्वी तिने याच शाळेपासून तिच्या यशस्वी कारकिर्दीला सुरूवात केली होती. आजूबाजूची हिरवाई बघून तर तिच्या मनात उमटलं, "किती सुंदर आहे नाही आसाम!! नाहीतर महाराष्ट्रातील ते बोडके डोंगर. अगदीच महाराष्ट्रगीता मधील वर्णना सारखाच दगडांचा देश आहे. त्याउलट आसाम मध्ये जिथे नजर जाईल तिथे गर्द हिरवी झाडी आणि मैलोनमैल पसरलेले चहाचे मळे". जसजशी गाडी घाट रस्त्यांची वळणं घेत पुन्हा सपाट रस्त्याला लागली तेंव्हा आजूबाजूचे विस्तीर्ण असे चहाचे मळे पहात सुमीचं मन वीस वर्षं मागे गेलं.

..............(२० वर्षांपूर्वी)

आईच्या विरोधाला न जुमानता मी कशी एवढ्या लांब परप्रांतात नोकरी स्विकारली याचं नवल होतंच. आईचा विरोध असला तरी बाबांच्या ठाम पाठींब्यामुळे हे सगळं शक्य झालं हे सुध्दा तितकंच सत्य होतं. फिजीक्स मध्ये पदव्युत्तर शिक्षण घेतल्यावर आव्हानात्मक असे काहीतरी करावे अशी माझी इच्छा. तशी मी स्वतंत्र विचारांची आणि स्वत:च्या क्षमता तपासण्यातच मला जास्त रस होता. आईने माझ्या मागे लग्नाचा धोशाच लावल्याने खूपच घुसमटल्यासारखं होत होतं. या सगळ्यापासून दूर जायचं असेल तर एकच पर्याय आणि तो म्हणजे लांब कुठेतरी नोकरी शोधणे. अश्या ठिकाणी की जिथे आई आणि तिचा तो लग्नाचा धोशा सहजासहजी पोहोचणार नाही. म्हणून मग टाईम्स ऑफ इंडियात आर जे व्ही ची जाहीरात पाहीली आणि अर्ज करून मोकळी देखिल झाले. नोकरी मिळाल्याचं पत्रं हातात पडून तिथे रूजू होण्याची तारीख समजल्यावरच मी आईला सगळं सांगीतलं. अपेक्षेप्रमाणे आईने घर डोक्यावर घेतलंच. याच कारणासाठी सगळं ठरल्यावरच आईला सांगायचं असं मी ठरवलं होतं नाहीतर मला कधीच बाहेर पडता आलं नसतं. बाबांनी आईची कशीबशी समजूत काढली आणि दोन वर्षांसाठी मी आसामला जाण्यास तयार झाले. बाबांना मनातून खूप आनंद आणि थोडी धास्ती वाटत होती. कधी हॉस्टेलवर सुध्दा न राहीलेली सुमी येवढ्या लांब राहील का? तिथले लोक कसे असतील? ते सुमीशी चांगलं वागतील नं? असे अनेक प्रश्न त्यांच्या मनात डोकावत होते. तर आईच्या मनात या प्रश्नांबरोबरच माझ्या लग्नाची चिंता ठाण मांडून बसली होती. निघायच्या आदल्याच दिवशी बाबांनी मला एक कॅमेरा भेट म्हणून दिला. आसाम खूप सुंदर आहे हे त्यांनी सुध्दा ऐकले होतेच. त्यांची फोटोग्राफीची आवड माझ्यातही उतरली होती. त्यालाच अजुन वाव देण्यासाठी बांबांची ही कृती मला खूप उत्साहवर्धक वाटली. माझ्याही मनात थोडी धाकधूक होतीच पण माझ्या निर्धारावर त्याचा काहीही परिणाम झाला नाही आणि मी शिवसागरला जायला निघाले.

शिवसागर बस स्थानकावर मला घ्यायला शाळेतून कुशल नावाचा एक शिपाई आला होता. "स्कूल तो बाजूमें हैं, हम पैदल ही जायेगा" असं बोलून तो सामान उचलून चालायलाच लागला. त्यांचं असमीज मिश्रीत हिंदी ऐकून मला जरा विचित्रं वाटलं. खरंतर पुण्याहून मुंबई, मुंबई ते गुवाहाटी असे चार दिवस ट्रेन चा प्रवास आणि गुवाहाटी ते शिवसागर बारा तासांचा प्रवास यामुळे हा "स्कूल तो बाजूमें हैं" चा काही मिनीटांचा प्रवास माझ्या अगदी जीवावर आला होता. पण सांगते कोणाला........सगळं आपणच तर ओढवून घेतलं होतं नं! शाळा तशी छोटीशीच. टुमदार इमारती समोरच लालमातीचं भलंमोठं मैदान आ वासून पसरलेलं होतं. शाळेच्या इमारतीमधील व्हरांड्यात शोभेच्या फुलांच्या कुंड्या ठेवलेल्या दिसत होत्या. कुशलने मला एका अंधार्‍या खोलीपाशी नेलं. एक पांढरी साडी नेसलेल्या बाई एका मोठ्या टेबलच्या मागे खुर्चीमध्ये बसलेल्या होत्या. त्या खोलीतील अंधार आणि त्या बाईंचा रंग इतका सारखा होता की त्यामुळे मला त्यांची पांढरी साडी अजुनच पांढरी शुभ्र वाटली. त्यांच्या कपाळावरचा मोठ्ठा लाल कुंकवाचा टीळा आणि त्यांचे मोठे काळेभोर डोळे, तसेच अस्ताव्यस्त केस पाहून मला त्यांची जरा भीतीच वाटली. थोडंसं स्मित करून त्यांनी माझं स्वागत केलं. त्या स्मित हास्यातूनही त्यांचे पिवळसर दात डोकावत होत. खूप थकवा आल्याने आणि त्यांच्या उच्चारां मुळे क्षणभर त्या काय बोलत आहेत हेच मला समजलं नाही. त्यामुळे मी फक्त थोडसं हसूनच प्रतिसाद दिला. "यू मस्ट बी फिलिंग टायर्ड" हे त्यांचे शब्द कानात शिरले आणि मला हायसं वाटलं. त्यांनी मला चहा विचारला आणि उत्तराची वाट न पाहताच त्या खोलीच्या दारापाशी गेल्या. अचानक "गंगा, गंगा........एक गेस्ट के लिये छाय बनाओ" असं दाक्षिणात्य हिंदी वाक्यं माझ्या कानावर पडलं. हाच माझा गंगाशी .......तिला न पाहताच झालेला पहिला परिचय.

थोड्याच वेळात एक बसकं नाक आणि पिचपिचे डोळे असलेली साधारण पाच फूट उंचीची गौरवर्णीय, नेटक्या अवतारातली बाई माझ्यापुढे चहा घेवून उभी राहीली. तिने त्या पांढर्‍या साडीतील बाईंना विचारले, "दिदी, ये वो नया दिदी है क्या?" एकूणच तिथल्या सगळ्यांचं हिंदी ऐकून माझी खात्रीच पटली की शाळेत असताना हिंदी भाषेवर राष्ट्रभाषा म्हणून घेतलेली मेहनत पूर्णपणे वाया जाणार. गंगाच्या बोलण्यावरून तरी असं जाणवत होतं की मी येणार हे तिथल्या सगळ्यांना माहीती होतं.
"छलो छलो अभी ये नया दिदी को उसका कमरा दिखाओ" या शब्दांनी माझी तंद्री भंग पावली. माझं सामान उचलून एव्हाना गंगा भराभर खोली बाहेर सुध्दा पडली. मी तिच्या मागे चालायला लागले. खरंतर आमच्या घरी नोकर चाकर असली भानगड नसल्याने आणि भांडी घासायला येणार्‍या बाईंना सुध्दा आदरार्थी संबोधण्याची सवय असल्याने मला गंगाला काय संबोधावे हेच लक्षात येईना.
"तो दिदी आपका घर कहॉं हैं?" या तिच्या सहज प्रश्नाने माझा गोंधळ थोडा कमी केला. तिला काही उत्तर देण्याच्या आतच आम्ही एका बर्‍यापैकी मोठ्या खोलीपाशी पोहोचलो. खोलीत दोन भिंतींच्या बाजूंना दोन शिसवी पलंग होते. खोलीत अजून एक मोठ्ठं व एक छोटं अशी दोन कपाटं, एक टेबल, एक कपड्यांचा जुन्या बंगाली चित्रपटांतून असतो तसा स्टॅंड आणि एक ड्रेसींग टेबल होतं. क्लॉथ स्टॅंड कडे पाहून तरी असंच वाटलं की त्या खोलीत अजून एकजण किंवा दोन व्यक्ती रहात असतील. हे सगळं न्याहाळत असतानाच मी गंगाला उत्तर दिलं, "मैं पुने से आयी हूं".
"दिदी आप के घरमें कौन कौन हैं?" अतिशय उत्साहात गंगाने टाकलेल्या दुसर्‍या प्रश्नावरून तिच्या बडबड्या स्वभावाचा अंदाज मला आला.
"मॉं और पिताजी" असं उत्तर देवून तिच्या पुढच्या प्रश्नाची वाट न पाहता मी सरळ फ्रेश होण्यासाठी बाथरूमकडे वळाले..

काही वेळ विश्रांती घेवून फ्रेश झाल्यावर मी शाळेच्या परिसरात फेरफटका मारायला गेले. व्हरांड्यामध्येच अजुन दोन बायका बसलेल्या दिसल्या. त्यातली एक अतिशय हाडकुळी आणि दुसरी बर्‍यापैकी बारीक होती. दोघींची तोंडं पानाने रंगलेली होती. त्या हाडकुळ्या बाईच्या कपाळाला कुंकू लावलेलं दिसत होतं तर दुसर्‍या बाईचं कपाळ रिकामंच होतं. माझ्याकडे पाहून ती हाडकुळी बाई म्हणाली, "क्या दिदी रेस्ट हो गया क्या?" आणि ती अंग घुसळवून आणि रंगलेले दात काढून हसायलाच लागली. मला जाणवत होतं की माझ्या आगमनाची वार्ता आणि प्रत्येक हालचालींची खबर सगळ्यांनाच होती. मी आपल्याच विचारांत गर्क असताना समोरून शाळेत जाण्याच्या वयाच्या दोन मुली येताना दिसल्या. त्यांच्याशी नजरानजर होत असतानाच माझ्या कानावर आलं, "ए देवी और गुड्डी ये देखो नया दिदी". दोघीही माझ्याकडे पहात म्हणाल्या, "नमस्ते दिदी".
मीही त्यांना नमस्ते केलं. घरात एकुलती एक असल्याने मला आदरार्थी संबोधन ऐकायची आणि ते सुध्दा "दिदी" सवयच नव्हती. मी त्या दोन मुलींमधली कोण देवी आणि कोण गुड्डी यांचा अंदाज बांधायला सुरूवात केली. तेव्हढ्यात त्यांच्यातील एकीनेच तो प्रश्न सोडवला.
त्या हाडकुळ्या बाईला उद्देशुन तिने बोलायला सुरूवात केली, "ओय मॉं, मोय भूख xxxxxxxx".
त्या बाईने लगेच उत्तर दिलं, "ओय देवी, xxxxxxxx.....".
माझ्या लक्षात आलं की त्या दोघींमधली जाडगेलीशी आणि तुलनेनं बुटकी मुलगी म्हणजे देवी आणि ती त्या हाडकुळ्या बाईची मुलगी होती.
तेव्हढ्यात माझ्या कानावर आलं, "ओ साधना दिदी , xxxxxxxx मॉं xxxxxxxx."
गुड्डी त्या हाडकुळ्या बाईला विचारत होती. आता माझी खात्री पटली की त्या हाडकुळ्या बाईचं नाव साधना होतं आणि गुड्डीची आई कोणीतरी दुसरीच बाई होती. देवी चेहर्‍यावरून तरी साधनादिदीची मुलगी वाटत होती. गुड्डीचे डोळे आणि कपाळ मोठ्ठं होतं. वाढत्या अंगाची असल्याने उंच वाटत होती. देवी चे केस कुरळे आणि दोन्ही गालांवर खळ्या पडायच्या. ती दिसायला चांगली असली तरी मरगळलेली वाटत होती. तिच्या चालण्यातून ते लक्षात येत होतं. याउलट गुड्डी रंगाने तशी सावळी पण स्मार्ट आणि तरतरीत दिसत होती. दोघीजणी माझ्या राहण्याच्या खोलीच्या मागच्याच बाजूला रहात होत्या. पण राहून राहून माझ्या मनात एकच प्रश्न येत होता की गुड्डी कोणाची मुलगी?

आमच्या राहण्याच्या ठिकाणीच मुख्याध्यापक बाईंच्या म्हणजेच कृष्णादिदींच्या खोलीत रोज सकाळ संध्याकाळ प्रार्थना असे आणि शाळेत राहणार्‍या सगळ्यांनी त्या दोन्ही प्रार्थनांना हजर राहण्याचा शिरस्ता होता. संध्याकाळी आम्ही सगळे (मी, गुड्डी, देवी, गंगा, साधना आणि अजुन दोन दिदी) कृष्णादिदींच्या खोलीत प्रार्थनेसाठी जमलो. कृष्णादिदी स्वत: चांगल्या गायच्या. त्यांच्या गायनाने प्रार्थनेला सुरूवात होत असे आणि मग हळूहळू एक एक करत बाकीचे सगळे काही प्रार्थना आणि भजनं गात असत. प्रार्थनेच्या वेळी माझ्या लक्षात आलं की गुड्डीचा आवाज छान होता आणि उच्चारही स्पष्ट होते. गंगा काही स्वतंत्रपणे गायली नव्हती पण सुरात मागोवा घेत होती. देवी स्वतंत्रपणे गायली पण तिचा आवाज थोडा किंनरा आणि नाकात होता. यथावकाश मला समजलं की गुड्डीचं नाव निवेदीता होतं आणि ती गंगादिदीची मुलगी होती. गंगा आणि साधना जरी आया म्हणून शाळेत काम करत असल्या तरी सगळे जण त्यांना दिदी म्हणूनच संबोधायचे. पण माझ्या मनात काही प्रश्न मात्रं ठाण मांडून बसले होते.......निवेदीता आणि गंगा मध्ये इतका जमीन आस्मानाचा फरक कसा काय?

नकळतच मी गंगा-साधना आणि निवेदीता-देवी यांची मनोमन तुलना करायला सुरूवात केली. गंगा एकदम साधी आणि सरळ-भोळ्या स्वभावाची तर साधना तशी नटवी आणि वस्ताद. तिच्या बोलण्यातून आणि चेहर्‍यावरून ते जाणवत होतं. मी असंही ऐकलं होतं की दोघींनाही नवर्‍याने सोडून दिलेलं. गंगादिदीला तर मी चांगली साडी नेसून, पावडर वगैरे लावून बाहेर जाताना क्वचितच पाहीलं होतं. पण साधना मात्रं दर रविवारी नटुनथटुन बाहेर जायची. मी तर असंही ऐकलं होतं की साधना कोणा माणसाबरोबर फिरते. तसं विधवा बाईने किंवा परित्यक्तेने पुन्हा कोणाबरोबर संसार उभा करावा या मताची मी होते. पण साधनाचं वागणं थोडं खटकण्यासारखं होतं. कृष्णादिदींना सुध्दा ते आवडायचं नाही. पदरात वयात येणारी मुलगी असताना तिने आपलं वागणं आटोक्यात ठेवायला पाहीजे असं त्यांचं मत होतं. निवेदीता आर जे व्ही च्याच शाळेत म्हणजे इंग्रजी माध्यमात सहाव्या इयत्तेत शिकत होती. त्यामुळे तिच्या वागण्या बोलण्यात जाणवण्या इतपत फरक होता. देवी एका असमीज माध्यमाच्या शाळेत नवव्या इयत्तेत शिकत होती. निवेदीता तिच्या पेक्षा लहान असून सुध्दा तिचं वागणं एकदम वेगळं आणि समज जास्त होती. मला वाटलं म्हणूनच तर कृष्णादिदींनी निवेदीताला त्याच शाळेत इंग्रजी माध्यमात शिकण्याची संधी दिली असेल.

हळूहळू माझी आणि निवेदीताची गट्टी जमली. मी जरी तिला प्रत्यक्षात शिकवत नसले तरी शाळेतच रहात असल्याने तिला अभ्यासात थोडीफार मदत करत असे. त्याचप्रमाणे शाळा सुटल्यानंतर संध्याकाळच्या प्रार्थनेत दोन तास असत. त्यावेळी मी काहीतरी वाचन करत असे किंवा शाळेच्या परिसरात फिरून गंगा-साधना आणि इतर मंडळी यांच्याशी संवाद साधत असे. शाळेच्या भूतकाळाची (निवेदीताला आठवत होतं तोपर्यंतची) इथ्यंभूत माहीती मला निवेदीताशी गप्पांमधून समजत होती. कृष्णादिदींसकट इतर शिक्षक आणि बाकी सगळे यांच्या स्वभावची माहीतीही मला त्यांतून मिळत असे. निवेदीता बर्‍याचवेळी तिच्या वर्गातील गमती-जमती सांगत असे. निवेदीता आणि गंगादिदीच्या बोलण्यातून मला अजून एक गोष्ट समजली की त्यांचे कोणीतरी नातेवाईक दिब्रुगढला रहात होते आणि सुट्टीत कधी कधी त्या दोघी दिब्रुगढला जायच्या. निवेदीताला खेळाची खूप आवड होती. तिच्या म्हणण्यानुसार ती धावण्यात तरबेज होती आणि तिला अ‍ॅथलेटीक्स मध्ये अधिक रस होता. मला तर तिचे मोठे मोठे डोळेच खूप आवडायचे. नाही म्हणायला मायलेकीं मध्ये एक साम्यं होतं. गंगाला आणि निवेदीताला दोन्ही गालांवर छान खळ्या पडायच्या.

साधना थोडी कामचुकार असल्याने कृष्णादिदी तिला खूपच कमी कामं सांगत. गंगा तर त्यांचे कपडे धुण्यापासून ते कपडे वाळवून घड्या करून आणे पर्यंत सगळीच कामं करत असे. शाळेत कोणी पाहूणे आलेच तर त्यांच्या साठी चहा बनवण्याचं काम, कृष्णादिदींचं जेवण बनवणे अश्या बर्‍याच गोष्टी ती हसत मुखाने करत असे. गंगा आणि साधनाला शाळा चालू असताना मध्येच नर्सरी आणि ज्युकेजी च्या मुलांना शू-शी ला नेवून आणणे, त्यांची काळजी घेणे अशी कामे तर शाळा सुटल्यानंतर सगळ्या वर्गखोल्या झाडून, व्हरांडा झाडून-धुणे ही सुद्धा कामे असत. बर्‍याच वेळेला त्यांचे ते कष्ट पाहून माझा जीव हेलावून जायचा. वाटायचं की असं काय घडलं असेल म्हणून या दोघींच्या नवर्‍यांनी त्यांना सोडून दिलं असेल? साधनाकडे पाहून वाटायचं की तिच्या वागण्यामुळे तिच्या नवर्‍याने तिला सोडून दिलं असेल. पण गंगा चं काय? ती तर खूपच चांगली होती. आम्ही एकाच ठिकाणी फक्त वेगळ्या इमारतींमध्ये रहात असल्याने आणि साधना-देवी पेक्षा गंगा-निवेदीता बरोबर माझे सूर जुळल्याने मी बर्‍याच वेळा गंगापाशी मन मोकळं करत असे. तसंच गंगा आणि निवेदीता सुध्दा त्यांचं मन माझ्यापाशी मोकळं करत.

एक दिवस अश्याच मी आणि गंगादिदी बोलत बसलो होतो. आणि गुड्डीचा म्हणजेच निवेदीताचा विषय निघाला. मी म्हणाले, "गंगादिदी आप कितनी भाग्यवान हो की आपको गुड्डी जैसी बेटी मिली। लेकिन आपके कष्ट बहुत है। अच्छा हैं आप यहॉं स्कूल में काम करती हो। नहीं तो बाहर की दुनीया में बहुन परेशानी होती। यहॉं आपलोग सुरक्षित है। निवेदिता के पिताजी कहॉं हैं?
अश्रू भरल्या डोळ्यांनी गंगा उत्तरली, "दिदी आपको क्या बताउं? निवेदीता के पिताजी तो दिब्रुगढ में हैं। वो एक पुलिस अफसर है और बंगाली है। दिदी निवेदीता तो बंगाली है और मैं एक नेपाली।"
मला ती काय म्हणतेय हे समजायलाच थोडा वेळ लागला. कारण ते सगळं माझ्या कल्पनेच्या पलिकडील होतं. गंगा सांगत होती आणि मी सुन्न मनाने ऐकत होते.
"यहॉं आने से पहले मैं दिब्रुगढ में मेरी दिदी और जीजा के साथ रहती थी। वहीं पर मुझे गुड्डी के पिताजी मिले. उन्होंने मुझसे शादी की। लेकिन उनके घरवालों को पता नहीं था। गुड्डी के जनम के साथही वो मुझे और गुड्डी को छोडकर चले गये। अभी इन्होंने दुसरी शादी बनायी है। एक बंगाली के साथ। मैं तो नेपाली हूं लेकिन उनकी बेटी तो बंगाली हैं। निवेदीता अपने पिताजी का चेहरा लेके आयी हैं।"
गंगादिदीचे पाणावलेले डोळे बदलले आणि तिचा चेहरा एकदम प्रसन्न झालेला दिसला.
"वो एक अच्छे घर से है, और इसलिये मुझे उसे पढाना हैं। अगर वो अपने पिताके साथ होती तो अछ्छे अंग्रेजी स्कूल में जाती। मैं उसे पुलिस अफसर बनाना चाहती हूं। इसलिये मैं ये आर जे व्ही स्कूल में आया का काम करती हूं। मैं तो पढीलिखी नहीं हूं इसलिये आया का काम ही कर सकती हूं। मुझे इतनी ही आशा है की जब निवेदीता बडी पुलिस अफसर बन जायेगी तो उसके पिताजी उसे अपना लेंगे।"
मी फक्त गंगा दिदीच्या चेहर्‍याकडे पहात होते. तिच्या चेहर्‍यावर वेगळाच तजेला दिसत होता. मला त्याक्षणी तिच्या पाया पडावसं वाटलं. मला ती नावाप्रमाणेच गंगा वाटली आणि ज्या माणसाच्या नावाने कुंकु लावलं अशा पापी माणसाचं पाप ती धूत होती. एका शाळेत आयाचं काम करून, अपार कष्ट करून आपल्या मुलीला चांगलं शिक्षण मिळावं म्हणून धडपडत होती. आणि तरीही मुलीचं शाळेतील आडनांव "देब" म्हणजे बंगालीच लावलं होतं. एका माणसाच्या चुकीसाठी आपलं उभं आयुष्यं तिने पणाला लावलं होतं. नाहीतर एखादी साधना सारखी असती तर कधीच दुसर्‍या माणसा बरोबर लग्नं करून मोकळी झाली असती. रोज प्रार्थने नंतर कर्मयोग आणि अध्यात्माच्या गप्पा ऐकणार्‍या मला ती खरी कर्मयोगी वाटली. पुढच्या आयुष्यात निवेदीताने किती प्रगती केली हे बघायला मी तिथे नव्हते कारण मला दुसरी कडे बदलून जावं लागलं होतं. तिथून निघताना आणि नंतर सुध्दा मी अशीच प्रार्थना करत होते की या वेड्या गंगेच्या तपश्चर्येला फळ येवू दे.

.................................................

सगळा वीस वर्षांपूर्वीचा चित्रपट सुमीच्या नजरेसमोरून अगदी कालच घडल्यासारखा सरकला. एव्हाना बस शिवसागरला पोहोचली होती. सुमी एक नविन मुख्याध्यापिका म्हणून त्या शाळेत पुन्हा जात होती. ह्यावेळी तिला जवळच्या जवळच गाडी पाठवली होती. पण सुमीने "स्कूल तो नजदीक हैं" असं म्हणत चालायला सुरूवात देखिल केली. तिचं सामान घेवून गाडी परत शाळेकडे निघाली. सुमीची पावलं शाळेकडे झपझप चालत होती तर मन मात्र गंगादिदी कडे धाव घेत होतं. तिच्या पवित्र अश्या मार्गाच्या पाउलखुणा धुंडाळत. सुमीचे कान आसुसले होते गुड्डीच्या यशाची कथा ऐकण्यासाठी.........कारण तेच तर गंगेच्या तपश्चर्येचं, आराधनेचं फळ होतं.

लेखिका: अपर्णा लळिंगकर
http://shatapavali.blogspot.com/

नासलेल्या दुधाच्या वड्या

2010-06-11T12:02:00.000+05:30

हल्ली , विशेष करून उन्हाळ्यात बर्‍याचदा दूध तापवतांनाच अचानक फाटतं....मग अशा वेळी काय करायचं? दूध फेकून द्यायचं? नाही, नाही. जरा थांबा.
अहो त्या नासलेल्या दूधाच्या मस्तपैकी वड्या बनवता येतात. कशा? तर आता वाचा आणि स्वत:च बनवून पाहा.

साहित्य: १) पनीर- १ वाटी
              २) ३ वाट्या ओले खोबरे
              ३) १ वाटी साईसकट दूध
              ४) ३ वाट्या साखर
              ५) २-३ चमचे पिठी साखर
              ६) वेलची पूड १ छोटा चमचा
              ७) २ चमचे तूप
कृती: आधी पनीर आणि खोबरे एकत्र करून घ्यावे. त्यानंतर जाड कढईत किंवा पॅनमध्ये पनीर-खोबरे मिश्रण, साखर, दूध सर्व एकाच वेळी घालून ढवळत राहावे. हे सगळे मिश्रण कडेकडेने सुकायला लागले की गॅस बंद करून दळलेली साखर किंवा पिठीसाखर घालून २-३ मिनिटे ढवळत राहावे.
एका ट्रे किंवा ताटाला तूप लावून त्यात हे सर्व मिश्रण ओतून ते नीट पसरावे. नंतर सुरीने वड्या कापाव्या.
.
वेगळ्याच चवीच्या ह्या झटपट वड्या खातांना रुचकर लागतात.
जरूर करून पाहा.

*ह्या वड्यांना रंग हवा असल्यास मिश्रण करतांना थोडेसे केशरही वापरता येईल.

*तसेच बदाम-पिस्त्याचे काप करून ते वरती पेरून वड्या अजून सजवता येतील

*नासलेल्या दूधाचे परोठे, उत्तपे, भुर्जी असे इतरही पदार्थ करता येतात. त्यामुळे दूधही फुकट जात नाही.

लेखिका: जयबालाताई परूळेकर

मनी हसले गाव माझे!

2010-06-11T00:01:00.001+05:30

मनी हसले गाव माझे अन् ,

क्षणात फुलले मन माझे..........

शब्दाविण सजले अन्

वार्‍यातही झुलले, मन माझे..........

क्षण अनेक येती अन्

अनेक येती पावसाळे

सूराविण रमले अन्

तालावर धुंदले, मन माझे................

चांदण्याच्या अवकाशी

शीतल जलाकाठी

तुझ्याच सवे नि:शब्द

रमले मन माझे..........................

अश्रूतही हसले

वादळातही स्तब्धले

तुझ्या आठवणींच्या

सरीत भिजले, मन माझे.......................

तुझ्या विरहातही

सूरात गायले परि

तुझ्याविण एकटेच

भासले मन माझे...

कवयित्री: रेश्मा गाडेकर
http://www.shabdatunmazya.blogspot.com/

तैलचित्र

2010-06-10T23:11:00.000+05:30

आदला दिवस पुर्ण आणि आज दुपार पर्यंत गाडी चालवून चालवून जीव अगदी मेटाकुटीस आला होता. कधी एकदा गादीला पाठ टेकवतोय असे झाले होते. गरम तर इतके होत होते की मुक्कामाला पोहोचल्यावर दोन बीअरच्या बाट्ल्या मागवून घेतल्या आणि त्याचा आस्वाद घेत बगिच्यातल्या खुर्चीवर निवांत बसलो. बसल्या बसल्या केव्हा डोळा लागला तेच कळले नाही.

हवेतल्या गारव्याने जाग आली आणि डोळे किलकिले करुन जरा बघितले आणि खोलीत धाव घेतली - कॅमेरा घ्यायला. कॅमेरा चालू केला आणि बाहेर आलो तर साक्षात परमेश्वराने हातात कुंचला धरला होता. समोर डोंगराच्या मधे पाण्याचे मस्त व्यासपीठ उभारले होते त्याने. आकाशाचा निळ्या रंगाचा कॅनव्हास त्या डोंगरात मस्त पैकी ताणून बसवला होता. हा साधासुधा कॅनव्हास नव्ह्ता. जादूचाच होता म्हणा ना ! त्याच्यावर रेखाटलेले पटकन पुसता येत होते आणि रंग तर असे पसरत होते की बस्स ! मी डोळे विस्फारुन तो रंगाचा अद्‍भूत खेळ बघत बसलो. किती कमी रंगात असंख्य छटा त्या कॅनव्हासवर फासल्या जात होत्या ! मधेच संगीताची साथ असावी म्हणून गडगडाट, पावसाचा खर्जातला तालबध्द आवाज, दुसर्‍याच पातळीवरचा पक्षांचा मंजूळ आवाज. असले भारी पार्श्वसंगीत मी तरी आत्तापर्यंत ऐकलेले नव्हते. खेळ सुरू होण्याची घंटी म्हणून एक कडकडाट झाला आणि रंगमंचावर एकदम प्रकाशाचा झोत पडला. मी आता जरा सावरून बसलो. कॅमेरा सज्ज केला....

त्याने पहीला कुंचला पांढर्‍या रंगात बुडवला आणि त्या रंगाचा भला मोठा ठिपका त्या कॅनव्हासवर टाकला. बघता बघता तो खाली ओघळणारा रंग त्याने एका फटक्यात उलटा वरच्या दिशेला फिरवला आणि एक पांढराशुभ्र ढग त्या कॅनव्हास वर अवतीर्ण झाला. त्या रंगाला जणू याचा राग आला आणि तो डाव्या बाजूला जरा पिंजल्यासारखा झाला. निळ्यावर हा पारदर्शक पांढरा रंग म्हणजे..... तेवढ्यात त्या रंगमंचावर घोंगावणार्‍या वार्‍याचे आगमन झाले. त्या वार्‍याबरोबर त्याने काळा रंग शिंपडला. तो थोडा उचलला आणि तसाच सोडून दिला. ज्या वेगाने तो खाली पसरायला लागला ते पाहून मी दचकलो. मला वाटलं आता शाई सांडते तसा हा रंग आता खाली सांडणार आणि पाण्यात मिसळणार. पाणी काळे होणार, पण त्याने मग त्याच्या कुंचल्याची अजून एक करामत दाखवली. तो रंग त्याने आडव्या फटक्याने उजव्या बाजूला पसरवला आणि निवांत त्या रंगाची गंमत बघत बसला. मधेच त्याने कुठून कोणास ठाऊक एक पांढरा रंग त्या काळ्या रंगात सोडून दिला, त्याचा झाला तरंगणारा धुरकट डोंगर. मी आपला माझ्या इलेक्ट्रॉनिक कुंचल्याशी मारामारी करत त्याची कॉपी करायचा प्रयत्न करत होतो.

एकदम त्या रंगमंचावर स्तब्धता पसरली. जणू काही त्याने संमोहन अस्त्र वापरुन सगळे विश्व थांबवले, माझे तर बोटही उचलेना कॅमेर्‍याचे बटन दाबायला. एक क्षण असा गेला आणि परत त्या रंगमंचावर गडबड उडाली. पावसाचे थेंब ताडताड वाजायला लागले, वीज चमकली, रंगाची झपाझप सरमिसळ झाली आणि तो काळा रंग या टोकापासून ते त्या टोकापासून झपाट्याने खाली उतरायला लागला. मी माझा श्वास रोखून पुढे काय होणार याची वाट बघू लागलो. तेवढ्यात काय झाले कोणास ठाऊक त्याने एकदम तो रंग जागेवरच थांबवला. जणू काही त्याला खालच्या डोंगराची काळजी वाटत होती. खालचे, मर्त्य जग खाली आणि हा स्वर्ग वरती राहीला. मधे तयार झाली एक या दोघांना विभागणारी रेषा. या रेषेत मी अडकलो. वर जाता येईना आणि खाली यायची इच्छा होईना !

त्यावेळी काढलेला हा फोटो.....

लेखक: जयंत कुलकर्णी
http://omarkhayyaminmarathi.wordpress.com/

मेघदूत ते इ-मेल

2010-06-10T22:11:00.000+05:30

कपाटातील पुस्तके लावता लावता मेघदूत हाती आले. सुंदर थंड पावसाळी हवा आणि हिरव्यागार आसमंताने मला पुन्हा भूल घातली आणि कितींदा तरी वाचलेले मेघदूत मी परत वाचू लागले.

               कश्चित् कान्ताविरहगुरुणा स्वाधिकारात्प्रमत्त:

कालिदासाने लिहिलेली सुरम्य वर्णने वाचता वाचता मी गुंगून गेले. तो यक्ष किती भाग्यवान,किती हुशार. त्याला कोणत्याही सजीवाची मध्यस्थी नको वाटली म्हणून त्याने मेघालाच दूत बनविले. आपल्या प्रेयसीला भेटण्याला व्याकुळलेला यक्ष मेघाला सांगतो...माझ्यासारखी, तुझ्यावर तुझ्या प्रेयसीचा..वीजेचा विरह सहन करण्याची वेळ न येवो.

मात्र यक्षासारखे मेघदूत कोणालाच परवडणारे नव्हते. मग वेगवेगळे पक्षी, प्राणी दूताचे काम करू लागले. राजे-राण्यांना पत्रांची ने-आण करण्यासाठी कबूतरे उपयोगी पडू लागली. नळ-दमयंतीने हंसाला आपले दूत बनविले. कबूतरांचा उपयोग सैन्यदलातही संदेश वहनासाठी केला जाई. अगदी गंमत म्हणजे अलिकडच्या चित्रपटातही ’कबूतर जा जा’ असे अगदी गाणे गाऊन कबूतरांमार्फत संदेश पाठवलेला आहे. तर ’हम आपके है कौन’ ह्या चित्रपटात हे काम कुत्र्याकडून करून घेतलंय.

’रुणझुणत्या पाखरा, जा रे माझ्या माहेरा’ असे एका मराठी गीतामध्ये म्हटले आहे. अगदी काळ्या कुरूप कावळ्याने काव काव केली तरी आज कोणीतरी पाहुणा येणार आहेचा संदेश घेऊन तो आला आहे म्हणून एकट्या मनाला सुखावून जातो. ज्ञानेश्वरांनी तर ’पैल तो हे काऊ कोकताहे’ असे कौतुकाने सांगत...त्या कावळ्याला उद्देशून म्हटलंय की... जर तो विठ्ठल येणार आहे, असा संदेश तू घेऊन आला असशील तर तुला दहीभात खाऊ घालीन आणि तुझे पाय सोन्याने मढवीन.

इतिहासकालात घोडेस्वार, सांडणीस्वार(उंटावरून) निरोप खलिते घेऊन जात. एवढेच काय स्वातंत्र्याच्या चळवळीत भाकरीनेही गुप्तसंदेश पोचविले आणि क्रांतिकारकांना बळ दिले.

इंग्रजांनी अनेक सुधारणा भारतात आणल्या त्यात पोस्टाची सोय आली. एका आण्यात २-४ पानी पत्रांची देवाण-घेवाण या गावाहून त्या गावात होऊ लागली. खाकी कपड्यातील पोस्टमनची प्रियजन आतुरतेने वाट पाहू लागले. अगदी जलद महत्वाचा निरोप कड कट्ट करीत तारेने पाठविता येऊ लागला. यावरून दोन किस्से आठवले.

’मालगुडी डेज’ आर.के. नारायण ह्यांच्या पुस्तकातील साधे सरळ सात्विक मनोरंजन करणारे असे हे एक पुस्तक. एका ऑफीसमधील एक वॉचमन सुंदर मॉडेल्स बनवायचा. एकदा तो ऑफिसची प्रतिकृती बनवून ऑफिसमध्ये नेतो. सर्वजण त्याचे खूप कौतुक करतात. त्याचं कौशल्य वाखाणतात. साहेब बघतात पण बोलत काहीच नाही. तो खूप घाबरतो. दुसरे दिवशी घरी एक रजिस्टर पत्र येते. त्याला वाटते ह्यात काहीतरी पेन्शन रद्द वगैरे लिहिलेले असणार. ते पाकीट तो फोडतच नाही व कोणाला देतही नाही. विचार करून करून तो भ्रमिष्ट होतो. एकदा रस्त्यात त्याला ऑफिसमधले भेटतात आणि त्याचे अभिनंदन करतात. सांगतात...अरे घाबरतोस काय? फाड ते पाकीट. त्यात तुला बक्षीस आहे...शंभर रुपयांचे. वेळ होईल म्हणून रजिस्टरने पाठवले.
दुसरा किस्सा आहे...एका घरातील मुलीचे लग्न खूप रेंगाळते. जमता जमतच नाही. शेवटी एकदाचे कसेबसे जमते. ज्या दिवशी तिचे लग्न असते त्याच दिवशी एक पत्र येते...ज्यात तिच्या काकांच्या निधनाची बातमी असते.   हे पत्र आत्ताच पोचवले तर त्या मुलीचे लग्न रद्द होईल असा विचार करून पोस्टमन मुद्दामून ते पत्र लग्नघरी पोचवत नाही. लग्नानंतर पोस्टमन ते पत्र मुलीच्या वडिलांना देतो आणि पत्र वेळेवर आणून दिले नाही असे सांगून आपली चूक कबूल करतो...आपण वर तकार केलीत तर माझी नोकरीही जाईल हेही मला माहित आहे...पण माझ्या मनाने सांगितले तेच मी केले...
असे हे पोस्टमनचे घराघराशी जुळलेले भावनिक नाते असायचे.
माणूस प्रगतीशील असल्याने दुसर्‍या देशात गेला. तिथे  बोटीने पत्रे पोहोचू लागली...पण वेळ लागायचा.
मग विमानाने पत्रे जलद पोहोचू लागली.

पत्र पाठवूनही परमुलुखात, परदेशात असलेल्यांशी बोलता येत नाही याची खंत सलतच होती. पुढे देशांतर्गत व आंतर्देशीय फोन करता येऊ लागले. जागोजागी पीसीओ एसटीडी, आयएसडी बूथ दिसू लागले. पण बुद्धीमान माणसाला अजूनही चैन पडत नव्हते. फोनवर चेहरा दिसत नव्हता. तो दिसतो कसा? त्याचे घर कसे? साडी,गाडी कशी ह्याची उत्सुकता होती. ती नुसते फोटो पाहून पूर्ण होत नव्हती. आणि मग कॉम्प्युटर अवतरला आणि मानवाच्या त्याही इच्छा पूर्ण झाल्या.

माझ्या विचारांची साखळी सुपरफास्ट धावतच होती. त्या सुपरफास्टला ब्रेक लावला तो भावाने... अगं तो तुझा भाचा बघ, न्यूझीलंडवरून बोलतोय. त्याचे घर बघ, गाडी बघ.
मी ते पाहिले,कौतुक केले. आणखी कुणाकुणाचे इ-मेल वाचले.
पण खरं सांगू? आठवत जाईल तसे आपल्या हस्ताक्षरात पानेच्या पाने इ-मेलने नाही लिहिता येणार. आपल्या माणसाचे हस्ताक्षर...मग ते वेडेवाकडे, अशुद्ध, कसेही असो तरी त्या अक्षरावरून हात फिरवले की तो माणूस भेटल्याचे समाधान मिळतं. मग त्यात खोडलेली अक्षरं, शब्दं, वाक्यं...ह्यात काय बरे लिहिलेले असेल याचा विचार करण्यात वेळ जातो. XX च्या जागी काय गंमत असेल बरं? आणि अक्षरे पुसट झाली असतील तर तिकडच्या व्यक्तिला का रडू आले असेल या विचाराने जीव कसा कासावीस होतो. हे अंतरंगातील भावभावनांचे इंद्रधनुष्य कॉम्प्युटरवरील इ-मेल मध्ये येईल का? ते फक्त एक यांत्रिक संदेश ओळखत असेल.

आता अगदी अलिकडे मी माझ्या मैत्रिणीच्या मुलाला पत्र पाठवले लंडनला, तर मैत्रीण म्हणाली...अगं हल्ली पत्र कोण पाठवतंय? तर तुझ्या पत्राचे अमोलला केवढे अप्रूप! किती वेळ पारायणे झाली असतील त्या पत्राची. त्यानंतर वर्षानंतर मैत्रिणीची सून भेटली होती. ती म्हणाली...मावशी,आम्ही तुमचे ते पत्र अगदी जपून ठेवलंय बरं का!... हे तिचं वाक्य खूप समाधान देऊन गेलं.

फोनमुळे व्यक्तीव्यक्तींचे एकमेकांकडे जाणे कमी झाले. आता इ-मेल मुळे पत्रलेखनही कमी झाले. निरोप मिळाला, ख्यालीखुशाली समजली...बस्स झालं! भावभावनांची देवाण घेवाण आता होणार नाही.
इ-मेल स्टोअरही करता येतील पण पेटीच्या तळाशी असणारी गुलाबी सुगंधी पत्रे परत वाचाविशी वाटली की एकांतात वाचता यायची...तो खजिना आपल्या एकट्याचाच असायचा. त्यासाठी मोठी जागा नको, एसी जागा नको की कसले तंत्रज्ञान अवगत असायला नको.
वाटतं, यापुढे सानेगुरुजींची सुंदर पत्रे, इंदिरेस पंडित नेहरुंची पत्रे...यासारखी व्यक्तिगत पत्रांची सुंदर भांडारे पुढच्या पिढीला मिळतील का?

लेखिका: जयबालाताई परूळेकर

फ्लर्टींग

2010-06-10T12:47:00.000+05:30

कसला विषय घेतलाय लिहायला आज- माझं मलाच कळत नाही. कदाचित गोव्याला येण्याचा परीणाम असावा हा. एका मित्राच्या मुलीचे लग्न आहे आज, आणि त्या साठी गोव्याला आलोय. संध्याकाळी फिरायला
चौपाटीवर गेलो होतो, तेंव्हा समुद्र किनार्‍यावर एक मुलींचा कंपू दिसला. बहुतेक कुठल्यातरी कॉलेजची सहल असावी. काही मुलं पण बरोबर होती. त्या मधला एक मुलगा उगाचच त्या मुलींच्या पुढे पुढे करीत होता. काही खास ’लक्ष्य’ न ठेवता नुसतं पुढे पुढे केल्याने काहीच फायदा होत नसतो हे त्याला समजले नव्हते बहुतेक. मी समोरच रेती वर बसलो होतो, आणि निरिक्षण केलं, तर आता पुढे पुढे म्हणजे - उगाच मोठमोठ्याने काहीतरी बोलत होता, आणि निरर्थक बोलत होता.

गोव्याच्या समुद्रावर दोन प्रकारचे लोक असतात. एक म्हणजे सुटी काढून मजा करायला आलेले, आणि दुसरे म्हणजे एकटे काही कामा निमित्त गोव्याला आलेले, आता संध्याकाळी वेळ जात नाही म्हणुन समुद्रावर फिरायला आलेले. दुसर्‍या प्रकारचे लोक हे ’बघे’ या प्रकारात मोडतात. काही करायचं नसतं, मग एखाद्या शॅक मधे बिअरचे घोट घेत इकडे तिकडे (???) बघत वेळ घालवायचा झालं!! तर मी इथे गोव्याला बघ्याच्या आणि एकांड्या शिलेदारांच्या भूमिकेत होतो, म्हणून प्रकर्षाने जाणवलं इतकंच.

जगामधे खरं तर दोनच जाती आहेत. एक नर आणि दुसरी मादी. नराने मादीच्या भोवती रुंजी घालायची हे सगळ्या पक्षां मधे पण दिसून येते. त्या साठी देवाने पण नर पक्षाला सौंदर्य दिलेलं असतं. चिमणा बघा कसा ऐटदार दिसतो, गळ्याभोवती छान काळी आयाळ असल्याप्रमाणे काळा ठिपका, थोडासाच मोठा असलेला आकार, त्याच प्रमाणे कोंबडा मस्त पैकी डोक्यावर तुर्रा घेउन कोंबड्यांच्या भोवती कुचकुचत गोल गोल फिरणारा, वर आभाळाकडे बघून पिसारा फुलवत लांडोरीला केकारव करीत साद घालणारा... या सगळ्यांकडे बघितलं की देवाने ’नराला’ मादीला आकर्षित करुन घेण्यासाठीच हे सगळं काही दिलंय असं वाटतं. मादीला मात्र काहीच करावे लागत नाही. फक्त नराची निवड करायची असते. फ्लर्टींग इथे पण असतंच! आणि अगदी हेच नियम पुरुष स्त्री ला पण लागू ठरतात.

पुरुष अथवा स्त्री कितीही वयाचे असो, फ्लर्टींग बद्दल कधीच आकस नसतो. ६५-७० वर्षांच्या आजी पण जेंव्हा मॅचिंग ब्लाऊज शिवाय साडी नेसत नाहीत, किंवा बाहेर पडतांना पावडर कुंकू केल्याशिवाय घराबाहेर पडत नाहीत... तसेच आजोबा पण अजूनही ६५ ला आले तरीही ते जिन्स घालतात आणि सोबतच नायकेचे बूट घालून फिरायला जातात हे सगळं कशाचं लक्षण म्हणायचं? प्रत्येक स्त्रीला पुरुषांनी आणि पुरुषाला स्त्री ने एकदा तरी आपल्याकडे वळून पाहिलंच पाहिजे असं वाटत असतं! या मधे लैंगिक भावना असते असे नाही, पण विरुद्ध लिंगी असे जन्मतःच असलेले नैसर्गिक आकर्षण असते. अर्थात ’गे’लेले काही अपवाद वगळून.

पक्षी आणि मानव या मधे मुख्य फरक एकच - तो म्हणजे पक्षी खुलेआम मादीला आकर्षित करायला फ्लर्ट करतात, पण मानव मात्र चुपके चुपके हा प्रयत्न करीत असतात. खूप मजेशीर खेळ आहे हा, प्रत्येकालाच खेळायला आवडतो.. खेल खेल मे हा ऋषीकपूरचा सिनेमा मला खूप आवडायचा . डझनभर तरी वेळा पाहिला असेल. त्या सिनेमामधे दाखवलेले फ्लर्टींग इतकं रोमॅंटीक वाटायचं, की आपणही तसंच कुणाला तरी गाठावं असं वाटायचं. :)

पुरुषांना काही सुंदर पिसारा दिलेला नसतो मोरा प्रमाणे, किंवा सिंहा प्रमाणे आयाळ पण नसते. त्या मुळे स्त्रीयांना आकर्षित करायला खास प्रयत्न करावे लागतात. हेच खरे कारण आहे की फ्लर्ट करणे हे थोडे अवघड होते पुरुषांना. पण ते खरंच इतकं अवघड असतं कां? मला नाही वाटत!! इथे थोडं लिहितोय त्या बद्दल.

फ्लर्ट करता येण्यासाठी सर्वप्रथम एक मुलगी पाहिजे - ती कुठलीही चालेल, तुमच्या कंपूमधली, ओळखीमधली, मैत्रीण, बहिणीची मैत्रीण कोणीही चालेल, आणि तुम्हाला तिच्या बद्दल काही तरी वाटत असायला पाहिजे. एकदा भेट झाली की तुम्हाला कुठल्याही विषयावर बोलता यायला हवं, एखाद्या विषयावर बोलणं सुरु केलं, आणि लक्षात आलं, की तिला त्या विषयात रस नाही, की ताबडतोब विषय बदलता यायलाच हवा. आणि ज्याला हे व्यवस्थित जमतं तो जिंकला. तिने तुम्हाला पाहिलं, तुम्ही तिला पाहिलं, पहिली छाप ही केवळ बोलण्यावरूनच पडते. तुम्ही काय कपडे घातले आहेत, किंवा तुम्ही कसे दिसता या पेक्षा तुमचे वागणे, आणि तुम्ही कसे बोलता हे जास्त महत्वाचे ठरते. फ्लर्टींगची पहिली शिडी म्हणजे गप्पा गोष्टी . तुम्ही ह्यात जितके तरबेज - तितके फ्लर्टींगमध्ये यशस्वी होण्याची शक्यता जास्त.

कुठल्याही विषयावर बोलणं सुरु केलं, आणि एकदा तिच्या आवडीचा विषय आहे हे लक्षात आलं, की मग त्याच विषयावर चिकटून रहाणं, आणि विषयापासून वहावत न जाता आत्मविश्वासाने बोलत रहाणं ( प्रसंगी अति-आत्मविश्वासाने) हे पण महत्वाचे आहे. नाहीतर तुम्ही तुमच्याच नकळत तिच्या आवडीच्या विषयावरुन तुमच्या आवडीच्या विषयाकडे कसे जाता हे लक्षातही येत नाही, आणि ती कंटाळते. . असं होऊ नये याची काळजी घेणं खूप गरजेचं असतं. इथे थोडी काळजी घ्यायलाच हवी नाहीतर तिला तुमच्या सहवासाचा पण कंटाळा येऊ शकतो, आणि एकदा ’कंटाळवाणा प्राणी’ हा शिक्का बसला की सगळं संपलंच..आयुष्यभर मैत्रीण मिळणार नाही हे नक्की. इथे पुन्हा फ्लर्टींगचाच एक भाग असतो ही तरूणपणी असलेली मैत्री म्हणजे.

सुरुवातीला तिचा क्वॉंटम फिजिक्स मधला रस किंवा एचटीएमएल मधले प्राविण्य तुम्हाला माहिती असेल तरीही सुरुवात ही विनोदी गोष्टींपासून केली तर कधीही चांगले .कितीही गंभीर स्वभावाची स्त्री असली तरीही हा विषय सदाबहार असतो. तिला हसवत ठेवणे, आनंदी ठेवणे हा मुख्य उद्देश आहे. जरी ती क्वॉंटम फिजिक्स मधे पिएचडी /पोस्ट ग्रॅज्युएशन करित असेल तरीही तिचा आवडीचा विषय तो नसतो - बरेचदा ती एक गरज म्हणून अंगिकारलेली असते हे लक्षात घ्या. नुसते विनोदावरची पु्स्तकं वाचून विनोद सांगू नका. एसएमएस वर आलेले विनोद कदाचित तिला पण आलेले असतात त्या मूळे ते शक्यतो टाळा, किवा सांगण्यापुर्वी विचारा, हा एसएमएस आलाय का तूला म्हणून?

प्रत्येकच मुलीला आपण सगळ्या कंपूमधे जास्त आकर्षक आहोत असे वाटत असते. ( ते खरे आहे की नाही हे महत्वाचे नाही) स्वतः जगत सुंदरी असल्याचा त्यांचा अघोषित दावा असतो. अर्थातच तिच्या कडे जास्तीत जास्त लक्ष दिले जावे अशी तिची सुप्त इच्छा असते. आपल्याला एखाद्या राजकन्येसारखी वागणूक मिळावी अशी तिची अपेक्षा असते, आणि जो कोणी हे करेल तो जिंकला-ही गोष्ट कदाचित कोणतीच मुलगी मान्य करणार नाही, पण प्रत्येक पुरुषाने हिच गोष्ट लक्षात ठेवायलाच हवी. मुली या तर्कापेक्षा भावनेला जास्त महत्व देतात. त्यांच्यातल्या भावनेला तुम्ही कशी फुंकर घालू शकता हे महत्वाचे . फ्लर्टींग पुरुषाचा जनमसिध्द अधिकार आहे, पुरुषाने फ्लर्ट करावे अशी प्रत्येकच स्त्री ची इच्छा असते.

पुर्वी पण लिहिलंय कधीतरी.. की लठ्ठपणाच्या बाबतीत आणि केसांच्या बाबतीत प्रत्येकच मुलगी अतिशय संवेदनशील असते. तेंव्हा कितीही रोड असली तरीही , तिला आपण लठ्ठंच आहोत असे वाटत असते.थोडे सांभाळून आणि नाजूकपणे हा विषय हाताळा. फ्लर्टींग करतांना, हॉटेल मधे खाताना शक्यतो या विषयावर बोलणॆ टाळले पाहिजे. नाही तर एखादा पिज्जा वगैरे मागवून डायटींगच्या गप्पा मारणॆ म्हणजे.. .. ती दूर गेलीच समजा तूमच्या पासून. तिला जर तुम्ही तुमच्या बोलण्याने खुलवू शकणार नसाल तर तिच्याबरोबर फ्लर्टींग विसराच!!

मादीला नराबद्दल आकर्षण आहे की नाही हे समजणं पक्षांच्या बाबतीत खूप सोपं असतं . मोर पण जेंव्हा लांडोरीसमोर पिसारा पसरवून नाच करतो तेंव्हा तो तिच्याकडे पुर्ण पणे दुर्लक्ष करतो- पण त्याला बरोबर समजतं की ती त्याच्याकडे आकर्षित होतेय ते. पण पुरुषांना हे समजायला कित्येक दिवस जाऊ द्यावे लागतात. कधी तर वर्षानुवर्ष समजत नाही !!

स्त्रियांना एक सहावं इंद्रिय असतं. कुणी त्यांच्या कडे तसे पहायला लागले की त्यांच्या लगेच लक्षात येते. एखाद्या मुलीकडे पाहाताय, आणि तिला ताबडतोब तशी जाणीव होत असते. तिचा तुम्हाला पकडण्याचा प्रयत्न सुरु होतो. मग ह्या खेळामधे एखाद्या वेळेस नजरेला नजर मिळाली तर अपराधीपणाची भावना येऊ देता कामा नये. ही सुरुवात समजायची- फ्लर्टींग बद्दल अजून तर बरंच काही लिहिलं जाउ शकतं पण ... कितीही लिहिलं तरीही ते कमीच आहे. फ्लर्टींग ही एक सामाजिक गरज आहे. आता सामाजिक गरज हे लिहिलेलं काही लोकांना पटणार नाही. पण माझ्या ब्लॉग वर एक लेख लिहिलाय खूप दिवसा पुर्वी- ’स्त्री पुरुष इंट्रेस्टींग सर्व्हे’ म्हणून. एका प्रतिथयश वृत्तपत्राने एक सर्वे केला होता. त्याचे जे निष्कर्ष मिळाले, ते खुपच मजेशीर होते. ते पहा मग लक्षात येईल की . खाली देतोय तो एक लहानसा लेख..

आयुष्यभरात पुरुष जवळपास एक वर्ष स्त्रियांकडे पहाण्यात घालवतो. ( कोडॅक लेन्स व्हिजनने केलेल्या सर्व्हे चा रिपोर्ट) !

सामान्यपणे माणुस दिवसभरात ४३ मिनिटे निरनिराळ्या स्त्रियांकडे बघण्यात ( वाया??) घालवतो.

म्हणजेच वर्षातले ११ दिवस..

य़ाचाच अर्थ पुरुषाचे पन्नाशीला पोहोचे पर्यंत जवळपास ११ महिने आणि ११ दिवस स्त्रियांकडे पहाण्यात वाया (???) जातात…

आणि हे सगळं करतो ते १८ ते ५० वर्षाच्या कालावधीत!!!
काय वाटतंय वाचुन?? नको त्या गोष्टीत शक्ती फुकट घालवली म्हणून अपराधीपणा???

अजिबात वाईट वाटुन घ्यायचं कारण नाही!

कारण सामान्यपणे स्त्रिया देखिल दिवसभरात निरनिराळ्या पुरुषांकडे (दररोज कमीत कमी निरनिराळ्या ६ पुरुषांकडे) पहाण्यात २०मिनिटे घालवतात.

म्हणजेच वयाच्या १८ ते ५० वर्षे दरम्यान त्या सहा महिने वाया (!) घालवतात पुरुषांकडे पहाण्यात.
बरेच ( जवळपास १९ टक्के) पुरुष हे स्त्रियांनी त्यांच्याकडे पाहिल्याने सुखावतात ..उरलेल्या ८० टक्क्यांबद्दल काहिच लिहिलेलं नाही पेपर मधे. पण मला तरी वाटते की त्यांना त्याबद्दल वाईटच वाटत असेल. कारण आपण ( हं!!!!!!!!!) जेंव्हा एखाद्या स्त्री कडे पहातो, आणि नेमकं तिने पण जर आपल्याकडे पाहिलं तर आपली नजर आपोआप खाली झुकवलीच जाते नां?? कां – तर आपल्याला अवघडल्यासारखं वाटतं! पण जर- तिने आपल्या कडे पाहिले नाही तर आपण (?????) दर्शनसुखाचा आनंद लुटतोच ना?? म्हणजे याचाच अर्थ असा, की जेंव्हा तुम्ही एखाद्या स्त्रीला न्याहाळता तेंव्हा तिने तुम्हाला पकडू नये अशीच अपेक्षा असते. आणि अपेक्षा भंग झाला की लाज वाटते.

पण स्त्रियांच्या बाबतीत हे प्रमाण खुपंच वेगळं आहे.. कसं ते पहा इथे.. १६ टक्के स्त्रियांना अवघडल्यासारखं वाटतं. तर २० टक्के स्त्रियांना लाज वाटते , ( हे तर ३६ टक्के झाले.. पण इतर स्त्रियांचं काय हे दिलेलं नाही त्या सर्व्हे मधे :) ) माझ्या मते पुरुषांच्या बाबतीत जे प्रमाण आहे , तेच नेमकं स्त्रियांच्या बाबतीतपण खरं असावं!

४० टक्के स्त्रियांनी म्हंटलं की पुरुषांच्या डोळ्यांकडे आधी लक्ष जातं, तर पुरुषांनी मान्य केलं की आधी देहयष्टीकडे कडे लक्ष जातं. चेहेरा नंतर पाहिला जातो.

टॉप ५ प्लेसेस.. आय व्हिटॅमिन्स :) घेण्यासाठी:-बार, नाइट क्लब, शॉपिंग मॉल, वर्क प्लेस, ट्रान्सपोर्ट…

मला एका गोष्टीचं आश्चर्य वाटतं की कोडॅक ला हा सर्व्हे करणं सुचलं तरी कसं?? काही असो.. पण मला तरी हे निष्कर्ष मनोरंजक वाटले. अर्थात, हा सर्व्हे केला गेला ब्रिटन मधे, जर भारतात केला गेला , तर कदाचित निकाल वेगळे पण मिळतील.. कदाचित काय... १०० टक्के निकाल वेगळेच मिळतील..

एक गोष्ट समान आहे पुरुष आणि स्त्रियांच्या बाबतीत, की जर त्यांना समजा एखादा पुरुष -स्त्री कडे ,किंवा स्त्री -पुरुषाकडे पहात असतांना, जर एखाद्या तिर्‍हाईत व्यक्तीने पाहिल्यास पुरुष किंवा स्त्रिया लाजतात, संकोचतात.

म्हणजे पहायला आवडतं, पण इतर कोणाच्या लक्षात यायला नको.. :) मला आज कळलं की लोकं काळे चश्मे का वापरतात :)

लेखक: महेंद्र कुलकर्णी.
http://kayvatelte.com/

किती दिवस

2010-06-09T16:29:00.000+05:30

किती दिवस त्याच

जुन्या गोष्टी घेऊन बसायचं

आपणच आपलं जगणं

नव्याने सुरु करायचं

जुन्या मळक्या भिंतीना

नव्याने रंग द्यायचा

वेड्या वाकड्या धुंद गाण्यात

सूर गवसला म्हणायचा

फुलपाखराच्या नाजूक पंखात

रंग नवा शोधायचा

मोगर्‍याचा धुंद सुगंध

जीवनी उतरवायचा

कवयित्री: जीवनिका कोष्टी
http://jivanika.wordpress.com/

प्रगति पुस्तक

2010-06-09T16:25:00.000+05:30

काय रे एऽऽ कुरमुर्‍या?
काय सर?
इकडे ये.

आलो सर?

काय?

*%॑

मारूं नका ना सर! लागतंय!
तो रताळ्या अगोदर कुठे बसत होता?

शेवटून दुसर्‍या बाकावर सर!

आता कुठे बसतो?

माझ्या शेजारी.

कितव्या बाकावर?

तिसर्‍या सर!

मग नंबर वर यायला पाहिजे की खाली जायला पाहिजे?

वर यायला पाहिजे.

कां घेतलंस तुझ्या शेजारीं?

तो माझ्या घरीं येतो सर कधी कधीं. माझे आईबाबा म्हणतात तो किती हुषार आहे बघ. त्याची भाषा बघ, शिष्टाचार, वागणं बघ. अशाच मुलांशीं मैत्री ठेव. म्हणून माझ्या बाजूला बसवलं सर.

*%॑ मग खाली का गेला त्याचा नंबर? काय काय शिकवतोस त्याला?

लागतंय सर! मारू नका ना उगीच! नंबर त्याचा घसरला तर मग मला का मारताय सर?

तुझ्या बाजूला बसून तो बिघडलाय! म्हणून नंबर खाली गेला त्याचा!! मग काय पूजा करू तुझी? का सत्कार करू?

पाचवीपासून तो आपल्या शाळेत आहे, कधी पाचाच्या खाली नंबर गेला नाहीं. तिमाहीला दुसरा होता आणि आता सहामाहीला दहावा? गेल्या वर्षीं आठवीला वार्षिक परीक्षेत त्याला गणितात शहाण्णव होते. तिमाहीला पन्नासापैकी अठ्ठेचाळीस आणि सहामाहीला एकवीस. गणित मीच शिकवतो ना शहाण्या? वर्गांत सगळी उत्तरं बरोबर देतो तो. मग सहामाहीलाच असं कां? लाज वाटते मला. माझ्या वर्गातल्या मुलांचं असं होतं? युद्ध सुरू झाल्यापासून मधली सुटी पण बंद झाली तुमची, शाळा लौकर सुटते आणि अभ्यासाला पण जास्त वेळ मिळतो घरी. परीक्षा पण दोन महिने उशिरा, मग असं का? बघावं तेव्हां त्याच्याबरोबर तूच असतोस. तुझी संगतच वाईट दुसरं काय? त्याला परत पूर्वीच्या जागेवर बसूं देत.

तसं झालं तर तो मरेल सर! घरीं वाट लागली आहे त्याची.
???
त्याच्या बाबांनीं सांगितलं की त्याला एस एस सी नंतर पुढे शिकवणार नाही. मग तो म्हणतो की आता अभ्यासच कशाला करायचा? पुरा बिथरलाय.
त्याच्या घरी जाऊन सांग बाबांना, भेटायला बोलवलंय मी म्हणून.
त्याचे बाबा अयूबखान आहेत सर. त्याच्या आईला निरोप देतो मी.
*%॑ मोठ्या माणसांना नावं ठेवतोस? लाज नाहीं वाटत? हसतोस काय आणि वर? निर्लज्ज. आणि बाबांना बोलाव सांगितलं ना? कां देऊं टपली?
तुमचा मार परवडला सर. मी त्याच्या आईला निरोप देतों बाबांना बोलावलं आहे म्हणून.
छान! सॉरी, तुला उगीचच मारलं.
आतां परीक्षेत लक्षांत ठेवा. पांचदहा मार्क जास्त द्या.
शहाणा आहेस! अजून खाऊ देऊं काय? चल पळ जागेवर. आणि हो, वर्गांत नको. स्टाफ रूम मध्यें भेटा म्हणावं.

हो सर.

- X - X - X -

नमस्कार सर!

नमस्कार! अरे तुम्हीं? काय काम काढलंत?

तुमचा निरोप मिळाला. स्टाफरूममध्यें येऊन भेटा म्हणून.

पण सहावीतला ...

हो. तोहि माझाच मुलगा.
वा! आडनांवावरून वाटलंच होतं मला. नशीबवान आहांत. त्याचा दुसरा नंबर आला गेल्या वर्षीं. मुलं पांग फेडणार तुमचे बरं का! का भेटायला बोलावलं कळलं असेलच. पण बाबा कां नाहीं आले त्याचे?

ते आले नाहींत यांतच काय तें समजा.
अरे हो, धाकट्याच्या ऍडमिशनला गेल्या वर्षीं पण तुम्हींच आलां होतांत. पण याचा नंबर कसा काय घसरला?
???
त्याचा मित्र म्हणाला कीं...
हो. ह्यांनीं सांगितलं की त्याला एस एस सी नंतर पुढे शिकवणार नाही. मग तो म्हणतो की आता अभ्यासच कशाला करायचा? बिथरला आहे.
काय करतात ते?
अधिकारी आहेत सचिवालयात.
मग असा विचित्रपणा?
काय सांगूं?
त्यांना माझ्याकडे पाठवा.
आतां बोलावलं होतं तरी कुठें आले?
मी येतों घरीं तुमच्या, त्यांना भेटायला.
जरूर या.
तोपर्यंत तुम्हीं पण सांगून पाहा.
ठीक आहे.
पण हा अभ्यास करीत नाहीं तर करतो तरी काय दिवसभर?
खेळतो, वाचतो आणि रेडिओ ऐकतो.
काय ऐकतो.
गाणीं, मुलांचे कार्यक्रम, शास्त्रीय संगीत पण.
म्हणजे वाईट असं कांहीं नाहीं?
अजिबात नाहीं.
तुमचे संस्कार आणि पुण्याई, दुसरं काय?
आपण कोणाचं वाईट केलं नाहीं तर कशाला काय वाईट होईल?
पण नंबर घसरला नं याचा!
दुर्दैवाचा फेरा, दुसरं काय.
मी नक्की येतों.

- X - X - X -

रोल नंबर एकतीस.
येस सर.
हं रताळ्या, तुला गणितात ८४ पडले. दहावीला हायर मॅथ्सला नांव टाकतो तुझं. अभ्यास जास्त करायला लागेल.
हो सर.
मुंडकं हलवूं नकोस. बाकीच्या विषयांत मार्क कमी आहेत. नंबर बारावा आला आहे तुझा. कमी हुषार मुलं पण अभ्यास करून पुढें गेलीं तुझ्या. जरा अभ्यास केलास तर स्कॉलरशिप वगैरे मिळेल तुला. पुढची काळजी करूं नकोस. आतां फक्त अभ्यास कर. काय अडचण आली तर नक्की भेट मला.
हो सर.

- X - X - X -

रोल नंबर ४५.
कुरमुर्‍या वेळ का इतका इकडे यायला? सगळ्यांचा रिझल्ट द्यायचाय मला. वा! रताळ्याच्या संगतीत तुझा नंबर मात्र वर आला. शाब्बास! अभ्यास करायला लागला का रे तो?
माझ्या घरी बोलवला त्याला. अडलेली गणितं सोडवायला. म्हणून दोघांचीहि प्रगति आहे.
मग बाकीचे विषय?
शिकवणी आहे.
आणि गणिताला नाहीं शिकवणी?
आहे तरी अडतात गणितं.
चला! तुझ्या निमित्तानें तरी चांगलं झालं.
_____________

लेखक सुधीर कांदळकर.
http://mumbaichediwas.blogspot.com/

जागा बदल

2010-06-08T21:03:00.000+05:30

मी ज्या जागेत राहत होतो त्याचा मालक भाडे घ्यायला आला होता. मी पुढल्या महिन्यात ही जागा सोडणार... असे त्याला सांगितले. कराराप्रमाणे ३० दिवस आधी सुचना देणे आवश्यक होते म्हणून सांगितले. कोणत्या जागेत जाणार हे अजून ठरले नव्हते. १५ दिवस बायकोची व मुलांची, जागा बदलाच्या निश्चयाला संमती मिळवण्यात गेली. शेवटच्या १५ दिवसात जागेचा शोध सुरु झाला. तेव्हा कळले की नवीन जागेचा करार करताना बरीच कागदपत्रं गोळा करणे आवश्यक असते. त्या करता जागा मालकाने एजंट नेमलेला असतो त्याला शोधावे लागते. असा एजंट शोधण्या करता मी एक एजंट नेमला. मुलांच्या कामाच्या जागे पासून जवळ असणार्‍या भागात शोध सुरु झाला. एक जागा बघायला गेलो तेव्हा बायकोला वास्तूशास्त्र कळते हे मला कळले. तिने लगेच फ्लॅटचे दार कोणत्या दिशेला आहे हे विचारले. वास्तूशास्त्राचे हे ज्ञान बायकोला दूरचित्रवाणीवरील राशी, तारे, टारो कार्ड अशा टीआरपी वर्धक कार्यक्रमांनी दिले होते हे पण मला कळले.

दोन्ही एजंटनी लगेच खिशातले दिशा दर्शक काढून नेमकी दिशा सांगितली.

त्या जागेत आत गेल्यावर पाण्याचे नळ, स्वैपाकाचा ओटा, संडासाचे दार, अशा विविध जागा कोणत्या दिशेला आहेत ह्याचा शोध झाला. इथे, संडासाच्या दाराची दिशा... की बसल्यानंतरची दिशा... की घाण वाहून नेणार्‍या गटाराची दिशा... कोणती महत्वाची अशी एक शंका मी विचारली. पण बायकोने दंडावर जोरदार चिमटा घेत मला माझी दिशा अवगत करून देण्याचे कर्तव्य निभावले. तिला ती जागा आवडली होती, तिने होकार दिला व एजंटला त्याचा मोबदला देउन किल्ली मागितली. पण जागेचा मालक पुण्या बाहेर असल्याने रात्री फोन करून दुसर्‍या दिवशी किल्ली मिळेल असे ठरले. रात्री त्या जागेच्या मालकाने मला फोन केला. संभाषणात एकमेकांच्या माहीतीची देवाणघेवाण झाली. त्याने चांगला भाडेकरु मिळाल्या बद्दल आनंद व्यक्त केला. सकाळी किल्ली मिळेल असे ठरले. पण सकाळी किल्ली ऐवजी नकार मिळाला. त्या जागेच्या कोणत्या दिशेने आम्हाला नकार दिला ते मात्र कळले नाही.

मग दुसरा एजंट, वेगळ्या दिशा सगळे प्रकार घडले. परंतु जागा त्या पहिल्याच ईमारतीतल्या सहाव्या मजल्यावर होती. मालकाला माझे नाव समजल्यावर त्याने नकार दिला. ते दोघे जागा मालक परप्रांतीय होते. एकाच जागी सरकारी नोकरी करणारे होते. त्यांच्याच एका मोठ्या गटाने ते सगळे फ्लॅट विकत घेतलेले होते. त्या जागा मालकाचा नकार ऐकताच मी खवळलो होतो. फोन संभाषणातच मी त्याला नकार देण्याचे कारण विचारले.... पुण्यातल्या एका रानडे नावाच्या ब्राम्हणाला ह्या महाराष्ट्रातच एक परप्रांतीय नकार देतो हे चूक आहे... वगैरे मी बोलून गेलो. त्याने तितक्याच शांतपणे सागितले होते.... तो पण युपीतला ब्राम्हण होता. तो सरकारी नोकर होता व काही सरकारी बंधने असल्याने त्याने नकार दिला होता. पण त्या मालकाचा हा एजंट, तो पण युपीतला, वायुसेनेत कामाला असल्यामुळे पुण्यात बदलीवर आला व इथेच स्थाईक झालेला पण त्याला धंदा करायचा होता. त्याने नकाराचे कारण शोधून काढले. नवीन नियमां प्रमाणे, नोकरी करणार्‍या जागा मालकाने जागा भाड्याने दिल्यास १२.५ टक्के व्हॅट द्यावा लागणार वगैरे कारणे त्या एजंटने मला समजावण्याचा प्रयत्न केला होता. ते सरकारी नियम, ते सगळे घोळ समजवून घेण्यात मला माझे रक्त आटवायचे नव्हते.

मी त्या एजंटला हे सगळे घोळ नसलेली जागा शोधायला सांगितले. नशीब माझे मला तशी जागा मिळाली व त्या जागेत माझे अस्तित्व हलवण्या करता काय घडले ते आता ऐका.

जागा बदलायची म्हणजे राहत्या जागेतील सामान नवीन जागेत नेण्याकरता नीट आवरून गाठोड्यात बांधणे अथवा खोक्यात भरणे आलेच. माझे सामान नेण्या करता एक ट्रक आवश्यक होती. म्हणून सामान

ने-आणीचा व्यवसाय कारणारी व्यक्ती मी शोधून काढली. त्याने एकूण नगांची मोजणी केली, मनुष्य बळ किती लागेल कोणती गाडी.. हे सगळे ठरवले, मला एका रितसर कागदावर लिहून दिले. काळ वेळ निश्चित केले. कामाचे स्वरुप ठरवणे व कामाला सुरूवात करणे ह्या दोन भिन्न गोष्टी आहेत हे फक्त मला समजून उपयोगाचे नव्हते.... ही वास्तवता बायकोला समजवून देणे फार महागडे ठरले, इतके की दोन महीने उलटून गेले पण आजही तो विषय सगळ्या गल्लीबोळातून फिरुन चूक माझीच होती ह्या वाक्यावर येऊन थांबतो.

नऊ वाजता, आवरा आवरी कामाला ठरल्याप्रमाणे सुरुवात न होता १५ फोन झाले तेव्हा कुठे १२:३० ला काम सुरु झाले. ह्या कामाचा रितसर कागद बनवणारा आधिकारी न येता दुसराच आधिकारी आला होता. काम लवकर संपवावे म्हणून आम्ही काही आवरा आवर केली होती, ती गाठोडी उघडून त्याने घोळ वाढवून ठेवला. बायकोने दुपारच्या चार वाजता अशूभ राहू काल सुरु होण्याची धास्ती घेतलेली होती. त्याचा फायदा घेत ह्या नवीन आलेल्या अधिकार्‍याने सामान जास्त आहे. दोन फेर्‍या करणे आवश्यक आहे वगैरे दबाव वाढवायला सुरु केली. बायको भडकली, तिने मोबाईल काढला व चक्क पोलीस स्टेशनला फोन केला. तो नवीन आलेला आधिकारी फार घाबरला. सणसणीत चपराक बसल्यासारखे सगळे कामाला लागले. तरीही चौथ्या मजल्यावरून तळमजल्याला सामान जायला सात वाजले. नवीन जागेत आम्ही सामानासकट साडेआठला जाऊन टेकलो. सगळे सामान उतरवून घेतले. नवीन जागा पहिल्या मजल्यावरच असल्याने तसा त्रास कमी होता, तरीही रात्री ११:३०ला काम संपले. प्रत्येक कामगाराला ७० रुपये वेगळे बक्षीस दिले व त्या संस्थेला ३५०० रुपये दिले. त्या कामगारांपैकी एकाला सामान आणि गाडीतल्या जागेची खूप चांगली जाण होती. त्याने ते सगळे सामान छानपैकी एका फेरीत जाईल असे बसवले होते व त्याप्रमाणे कोणतीही तोडफोड न होता सगळे सामान नवीन जागेत आले होते.

जुन्या जागेत दोन झोपायच्या खोल्या होत्या. एक दिवाणखाना, स्वैपाक घर अशी १००० चौरसफूटी जागा होती. नवीन जागेत दोन झोपायच्या खोल्या + संडास + अंघोळीची जागा, एका झोपायच्या खोलीला वेगळा संडास + अंघोळीची जागा, एक भला मोठा दिवाणखाना, स्वैपाक घर व तीन छान बाल्कनी अशी रचना होती. चांगली १५५० चौरस फूटी ऐसपैस जागा! विशेष म्हणजे जुन्या जागे एवढ्या भाड्यातच ही नवीन जागा आहे.

पुढे हे सामान उलगडून व्यवस्थितपणे लावायला जवळपास १५ दिवस गेले..ती कहाणी वेगळीच आहे. असो आता इथेच थांबतो .

लेखक: विनायक रानडे
http://vkthink.blogspot.com/

झाले मोकळे आकाश

2010-06-08T16:48:00.000+05:30

मेधाची नजर झरझर मॉनिटरच्या स्क्रिनवरून वरखाली हो्त होती. तिला अपेक्षित असलेलं उत्तर मिळायची आजची शेवटची मुदत होती. ते उत्तर आल्यावर तिला एक निर्णय सुजयच्या कानावर घालायचा होता. आलेलं उत्तर होकारार्थी असेल तर, निर्णयाचे वाईट परिणाम दीर्घकाळापर्यंत तिला सोसावे लागणार नसते. पण उत्तर जर नकारार्थी आलं असतं तर मात्र निर्णय आणि त्याचे परिणाम भोगणं तिला स्वत:लाच जड जाणार होतं. सध्यातरी तिने घेतलेला निर्णय एकतर्फीच होता.

केबीन एकदम अंधारून आल्यासारखी वाटल्यामुळे, तिने मागच्या बाजूला असलेल्या काचेच्या खिडकीतून बाहेर पाहिलं. आकाश अंधारून आलं होतं. काळे कुट्ट्‌ ढग एखाद्या हवेच्या फुग्याप्रमाणे टच्च भरले होते. पाऊस कधीही कोसळायला लागला असता. हे वातावरण जणू काही तिच्या मनातल्या आंदोलनांचीच ग्वाही देत होतं. तिच्या डोळ्यात येऊ पहाणारं पाणी तिने त्या ढगांसारखंच थोपवून धरलेलं होतं.

आज शनिवार म्हणजे सप्ताहांत. त्यातून पावसाळी दिवस. त्यामुळे ऑफिसातले बरचसे तरूण-तरूणी सहलीला गेले होते. मेधालाही आमंत्रण होतेच पण खाजगी कामाचे निमित्त सांगून ती गेली नव्हती. ती न गेल्याने सुजयही इच्छा असून सहलीला गेला नाही. आणि मेधाचा सहवास मिळावा म्हणून सुट्टीचा दिवस असूनही तिच्याचसारखा ऑफिसला आला होता.

एक वर्षापूर्वीच मेधा आणि सुजयचा साखरपुडा झाला होता. सुजय मूळचा ग्रामीण भागातून आलेला. गावात आई-वडिलांचा राजकारणात सक्रिय सहभाग. सुजयला मात्र राजकारणाचा तिटकारा होता. वडिलांच्या मागे लागून शिक्षणाकरता म्हणून मुंबईला आला. तसा शिक्षणातही त्याला रस नव्हताच, पण घरी राहिला असता तर वडिलांसारखं राजकारणात उतरावं लागलं असतं. त्यापेक्षा शिक्षणाच्या नावाखाली घरापासून लांब पळता आलं. जेमतेम पदवी मिळवल्यावर पुन्हा वडीलांच्याच वशिल्याने या एका प्रतिष्ठित कंपनीत नोकरीही मिळाली आणि मग परत घरी न जाण्याचा जणू त्याला परवानाच मिळाला. मुंबईतलं छंदीफंदी आयुष्य त्याला मनापासून आवडलं होतं. लहानपणापासून कधीच कसलीही ददात आई-वडिलांनी पडू न दिल्याने त्याला कसलीच महत्वाकांक्षा नव्हती. खावं, प्यावं, मजा करावी असं खुशालचेंडू आयुष्य चाललं होतं. नाही म्हणायला शरीर कमावायची त्याला मनापासून आवड होती आणि त्याकरता लागेल ती मेहनत करायचीही तयारी होती.

याउलट मेधा मात्र डॉक्टर आई-वडीलांची एकुलती एक लेक. नावाप्रमाणेच बुद्धिमान शिवाय बुद्धीबरोबर सहसा न मिळणारं सौंदर्यही तिला लाभलं होतं. आई-वडिल डॉक्टर असले तरीही सेवाभावी वृत्तीचे असल्याने खाजगी दवाखाना न काढता सरकारी दवाखान्यात काम करणारे. त्यामुळे फार सधन नसले तरीही खाऊन पिऊन सुखी कुटुंब होते. वडिलांच्या अकाली मृत्युने आणि त्यानंतर आईने अर्धांगवायूने अंथरूण धरल्यामुळे मेधावर फारच लहान वयात कुटुंबप्रमुखाची जबाबदारी येऊन पडली होती. शिक्षण पूर्ण करता करताच तिला नोकरी करावी लागली. पण तिच्या महत्वाकांक्षेपुढे येणार्‍या अडचणी फिक्या ठरल्या आणि सुरूवातीला केवळ क्लार्क म्हणून लागून आज याच कंपनीत मेधा मॅनेजरच्या पदावर पोचली होती केवळ दोन वर्षात.

दोन वर्षापूर्वी ती जेव्हा या कंपनीत रूजू झाली त्यावेळी सुजय तिचा वरिष्ठ होता. ती करत असलेल्या कामाला तो जबाबदार असे. पण सहा महिन्यांचा काळ संपल्यावर कायम होताना ती सुजयच्या खांद्याला खांदा लावून कंपनी करता काम करू लागली. आणि आता सहा महिन्यापूर्वीच तिला बढती मिळून ती मॅनेजरच्या पदावर काम करत होती.

मेधा प्रथमदर्शनीच सुजयच्या प्रेमात पडली होती.त्याचं व्यायामाने कमावलेलं बलदंड शरीर आणि रूबाबदार व्यक्तिमत्व याने मेधाच्या मनावर एक प्रकारे गारूड केलं होतं. अन्यथा महाविद्यालयीन जीवनात अनेकांना नकार दिलेल्या मेधाने सामान्य वकुबाच्या सुजयला होकार देण्याचे काहीच कारण नव्हते. खरं तर मेधाने सुजयला होकार दिला असं म्हणण्यापेक्षा सुजयने मेधाला होकार दिला असं म्हणणं योग्य ठरेल कारण विचारणा मेधाकडून झाली होती. सुजयला लग्नात अजिबात रस नव्हता. प्रेम करायला त्याची हरकत नव्हती पण लग्नाचं बंधन त्याला नको होतं. हे ही कारण त्याला घरापासून लांब रहायला प्रवृत्त करत होतं. कारण घरी त्याला असं स्वातंत्र्य मिळू शकलं नसतं. नोकरीला लागल्यानंतर आई-वडील लग्नाकरता त्याच्या मागे लागले होते, पण हा अजिबात बधत नव्हता. बंधनात अडकायची इच्छाच नसल्याने आजपर्यंत इतक्याजणी त्याच्या मागे लागूनसुद्धा तो कोणाच्या जाळ्यात अडकला नव्हता. पण मेधाच्या बाबतीत मात्र काहितरी वेगळं घडलं.

एव्हाना बाहेर पाऊस पडायला सुरूवात झाली होती. आणि इथे आत मेधाचेही डोळे गळायला लागले होते. प्रत्यक्ष निर्णय जाहिर करायच्या आधीच हे आपल्याला काय होतयं हे तिला समजत नव्हतं पण इतक्या दिवसांचं मनावरचं साचलेलं मळभ आज तिला दूर करायचं होतं.

मेधाला सुजय आवडतोय हे तिने कधीच लपवून ठेवलं नव्हतं. किंबहुना आपण विचारलं तर सुजय आपल्याला नकार देऊच शकणार नाही असा एक आत्मविश्वास तिच्या वागण्यातून जाणवायचा. हळूहळू सुजयलाही तिच्या आक्रमक व्यक्तिमत्वाची मोहिनी पडली आणि मेधाचा सहवास आपल्याला आवडतोय हे त्याला जाणवायला लागलं. इतर जणींना टाळून तो तिच्या अवती-भोवती असायला लागला. त्याच्या विचारण्याची वाट पाहून कंटाळून एक दिवस मेधानेच त्याला जेव्हा लग्नाचे विचारले तेव्हा तो विचारात पडला. अर्थात मेधाशी लग्न बिग्न करायचा विचार त्याने केलेला नव्हताच पण तिच्याबरोबर एकत्र रहायला त्याची आता हरकत नव्हती. मेधाला मात्र लग्नाशिवाय एकत्र रहाणे मान्य नव्हते. मेधाबरोबर रहायचे तर होते पण लग्नही करायचे नव्हते असा तिढा आता कसा सोडवणार ? एकीकडे आई-वडिलही मागे लागलेले; त्यांना माझ्या लग्नाच्या फंदात पडू नका असे सांगून बसलेला. तरीही आई-वडीलांना मेधाबद्दल कुणकुण लागली. आडून आडून चौकशी करून त्यांनी खरं काय आहे ते त्याच्याकडून वदवून घेतलं. मेधाबद्दल माहिती काढली आणि इतकी चांगली मुलगी आपल्या मुलाच्या प्रेमात पडली आहे पण तो करंटा तिच्याशी लग्नाला तयार होत नसल्याबद्दल त्याला बोलही लावले. सगळ्या बाजूने त्याच्या लग्न न करण्याच्या इच्छेला विरोध होऊ लागल्यावर शेवटी कुरकुरत का होईना तो लग्नाला कबूल झाला. मेधा त्याच्या घरी सगळ्यांना भेटून आली. कर्तृत्ववान सून मिळाल्याबद्दल त्याच्या आई-वडीलांना आनंद झाला होताच. शिवाय तिच्याचमुळे सुजय लग्न करून मार्गाला लागेल ही त्यांची इच्छा तो पूर्ण करत होता. इथे मेधाच्या आईलाही सुजयच्या आर्थिकदृष्टया संपन्न पार्श्वभूमीमुळे आपली मुलगी सुखात राहिल याची जणू हमीच मिळाली आणि तिनेही त्या दोघांना आशिर्वादच दिले.

मात्र दोन वर्षांनी लग्न करायचे ही सुजयनी अट घातली. दोन वर्षात नाहीच एकमेकांच पटलं तर वेळीच निर्णय बदलता यावा याकरता ही मोकळीक असावी हा त्याचा हेका होता. त्याच्या लग्नाच्या नसलेल्या इच्छेची पार्श्वभूमी त्याच्या आई-वडीलांना माहिती असल्याने त्यांना ही अट मान्य नव्हती पण अजिबात लग्नाला उभा न रहाणारा मुलगा आता निदान दोन वर्षाने का होईना पण लग्न करेन म्हणतोय म्हणून त्यांनी या अटीला मान्यता दिली. मेधानेही ही अट मान्य करताना मात्र निदान साखरपुडा करून घेऊया असं म्हणत त्याचं मन वळवण्यात यश मिळवलं.

आणि सरतेशेवटी बरोबर एका वर्षापूर्वी त्यांचा साखरपुडा पार पडला. आता हे वर्ष पार पडलं की लग्न. पण आता सुजयच इतका तिच्या प्रेमात बुडाला होता की आपण उगाचच ही दोन वर्षाची अट घातली असे त्याला राहून राहून वाटत होते. साखरपुडा झाल्याने तो आता तिच्यावर पारंपारिक नवर्‍याप्रमाणे हक्क गाजवायला लागला होता. मेधा स्वत: आक्रमक वृत्तीची असल्याने दुसर्‍याच्या अतिक्रमणाची तिला अजिबात सवय नव्हती, पण केवळ सुजयवरच्या प्रेमामुळे ती त्याकडे दुर्लक्ष करू शकली. त्यांचा साखरपुडा झाल्यावर पहिले सात-आठ महिने बरे गेले. आणि अचानक चार महिन्यापूर्वी सुजयने तिला हि नोकरी सोडायला किंवा दुसरी धरायला सांगितले. मेधाचा मात्र ह्याला विरोध होता. परिस्थितीशी झगडून तिने शिक्षण आणि नोकरी दोन्ही मिळवले होते. आता त्या मिळालेल्या ज्ञानाचा योग्य उपयोग करण्याऐवजी नोकरी सोडून देणे तिला मानवणारे नव्हते. तिने याविषयी सुजयशी बोलण्याचा खूप प्रयत्न केला पण, त्याच्या हेक्यापुढे सगळे व्यर्थ. शेवटी तिने स्वत:च्या मनाविरुद्ध सद्य नोकरी बदलण्याचा निर्णय घेतला आणि त्यादिशेने शोध चालू ठेवला. तिला सुजयच्या वागण्याचे राहून राहून आश्चर्य वाटत होते. साखरपुडा झाला तेव्हा तिच्या नोकरीला विरोध नसलेला तो आता मात्र काहितरी वेगळंच वागत होता. तिने त्याच्या मनात काय आहे याचा शोध घ्यायचा प्रयत्न केला पण त्यात तिला यश येईना. आणि एक दिवस अचानक तिच्या डोक्यात प्रकाश पडला.

त्याचं असं झालं की, ती तिच्या एका लग्न झालेल्या मैत्रिणीबरोबर सोबत म्हणून एका मॅरेज कौन्सिलरकडे गेली होती. तिथे त्यां दोघींचे संवाद ऐकता ऐकता तिच्या डॊक्यात ट्यूब पेटायला लागली. तिला मिळालेली पदोन्नती, त्या पदाबरोबर मिळणारा मान आणि तिच्यासारखी मुलगी बायको होणार म्हणून इतरत्र सुजयला मानल गेलेलं ’लकी’....हे सगळं त्याला पचवायला जड जातयं. तिच्यासारखी हुशार, करारी, तत्वनिष्ठ मुलगी त्याला आता झेपत नव्हती. तिची आर्थिक-बौध्दिक कोंडी केली तर कदाचित आपला निभाव लागू शकेल असं तर सुजयला वाटत नव्हतं ना ? या विचाराने मेधा हबकली. ज्याच्यावर मनापासून प्रेम केलं तो स्वत:च्या अस्तित्वाकरता तिचं अस्तित्व मोडू-तोडू पहात होता. तिला आहे तसं स्वीकारण्यापेक्षा तो स्वत:च्या पद्धतीने तिला घडवू पहात होता. तिचा उत्कर्ष त्याला सहन होत नव्हता. एका पारंपारिक नवर्‍यासारखं तो हे जे वागत होता ते आता मेधाला पचण्यासारखं नव्हतं. ही तर फक्त एका नोकरीची घटना होती. पण २४ तास एकत्र राहिल्यावर मेधाच्या तेजापुढे सुजय कसा काय टिकाव धरेल याबद्दल आता तिला काळजी वाटू लागली. अलीकडे त्याच्या नसलेल्या महत्वाकांक्षेबद्दल तिला अनेकवेळा आश्चर्य वाटे. पुढे लग्न झाल्यावर मग पश्चाताप करण्यापेक्षा ’ स्टिच इन टाईम सेव्हज नाईन’ या उक्तीप्रमाणे तिने अजून लग्नाला एक वर्ष अवकाश असतानाच यावर तोडगा काढायचे ठरवले. तिला शंका आल्यावर तिने या शंकेची सुजयच्या वेगवेगळ्या वागण्यातून खात्री करून घेतली आणि शेवटी ती सुजयशी लग्न न करण्याच्या निर्णयापर्यंत पोचली होती.

तिच्या मॉनिटरवर ’यू हॅव रिसिव्हड ऍन ईमेल’ असा संदेश झळकला. तिने रडणं थांबवून आलेला संदेश वाचला. तिच्या अपेक्षेप्रमाणे तिने अर्ज केलेल्या नोकरीचे होकारार्थी उतर आले होते. हा एक प्रकारे तिला शुभशकूनच वाटला. आता सुजयला सामोरे जाताना कमी त्रास होईल कारण ही त्यांची शेवटची भेट असेल. लगेचच या नोकरीचा राजीनामा देऊन ती नव्या नोकरीत रूजू होणार होती. एकीकडे हा निर्णय घेताना, ज्याच्या आयुष्यावरही याचा परिणाम होणार आहे त्या सुजयला विश्वासात न घेतल्याबद्दल तिला अपराधी वाटत होतचं. पण त्याच्या पारंपारिक मानसिकतेपायी तिला स्वत:च्या व्यक्तिमत्वाचा बळी द्यायचा नव्हता. या निर्णयाकरता त्याने तिला जबाबदार ठरवणंही तिला मान्य होतं. खरं तर जो हेका तो चालवत होता....तसाच हेका तिचाही होता. आणि म्हणूनच पुढे जाऊन दोघांचं पटू शकणार नसल्याची कल्पना तिला आली होती. रोज वादविवाद करून डोक्याला ताप करून घेण्यापेक्षा गोडी असतानाच संबंध तोडले तर एकमेकांविषयी मनात अढीतरी राहाणार नाही अशी एक तिची कल्पना होती. शिवाय सुजयला मुळातच लग्नाची इच्छा नसल्याने कदाचित हे संबंध तोडायला तो नकार देणार नाही किमानपक्षी तिला जबाबदार ठरवणार नाही अशी एक आशा तिला मनात होती.

एक मोठ्ठा श्वास घेऊन तिने सुजयला केबिनमध्ये बोलवायला म्हणून सुजयचे एक्स्टेंशन फिरवले. तिने खिडकीतून सहज बाहेर पाहिले तर, आता पाऊस पूर्णपणे थांबला होता. लख्ख ऊन पडले होते आणि आभाळ तिच्या मनाप्रमाणेच आता स्वच्छ झाले होते.

लेखिका: श्रेया रत्नपारखी
http://majhimarathi.wordpress.com/

तूच... !!

2010-06-07T21:17:00.000+05:30

पाऊस पडायचाय अजून पण

भरकटणार्‍या वार्‍याने फरपटणारी पानं

क्षण दोन क्षणापुरतं आकाश चंदेरी करणार्‍या वीजा

झाडांची सळसळ आणि ढगांचा कल्लोळ

पाऊस येणार हे मनोमन पटत असतं...

पण अचानक बघता बघता

सगळं गायब होऊन जातं.

वारा थंडावतो, वीजा मालवतात..

पावसाच्या वाकोल्या लांबूनच दिसतात..

आणि मग अचानक कधीतरी ध्यानीमनीही नसताना

रोरावत, रौद्रावत, घोंघावत, येतोस अचानक...

बेसावध क्षणी गाठावं तसा..

कपड्यांची शुद्ध नसते की रूपाचं भान..

अवचित मागून येऊन विळखा घालावास तसा.

कधी कधी मात्र कशाचाच मागमूस नसतो.

ना कसली चाहूल ना कसल्या पाउलखुणा

हलकेच येतोस अंदाज घेतोस

अचानक समोर उभा राहून हनुवटीखाली बोट ठेवून

माझा झुकला चेहरा वर करावास तसा.

पण आताशा आताशा...

मागमूसच नसतो तुझा...

दिसत नाहीस की भेटत नाहीस

चाहुली नाही की खाणाखुणा नाहीत

धिंगाणा नाही की हळुवारपणाही नाही.

पुन्हा पुन्हा त्या लांबून दिसणार्‍या वाकोल्या फक्त.

हल्ली वेड्यासारखा वागतोस.

पाऊसही आणि तूही...

लवकर ये.. येशील??

सांग ना.... !!

कवि: हेरंब ओक
http://www.harkatnay.com/

पाऊस - सिनेमातला

2010-06-07T13:45:00.000+05:30

पाऊस म्हटलं की आम्हा शहरी लोकांच्या डोळ्यांपुढे चिखलाने, मातट पाण्याने भरलेल्या खड्ड्यांनी भरलेले रस्ते येतात. पच्च्कन पाणी उडवून जाणारी वाहनं, विजारी, साड्या घोट्यांच्या वर करून उशीर होऊ नये म्हणून घाईगडबडीत चालत जाणारी माणसं, पुढे आपल्या स्वतःला होणारा उशीर आणि मग आजार असलं काय काय येतं. पण हेच एखाद्याच्या डोळ्यांपुढे तुरळकच राहिलेली पण हिरवीगार झाडं, चहूबाजूला जाणवणारा निसर्गाचा तजेला, पावसातल्या पाण्यात थबक-थबक पाणी उडवत जाणारी, आपले रेनकोट, गंबूटांची पर्वा न करता आनंदाने जाणारी लहान मुलं, 'कावळा' झालेल्या छत्र्या, 'ती' भिजू नये, म्हणून आपली एक बाही भिजवत छत्री सांभाळत तरीही 'ति'च्याकडे पाहता पाहता पुढचा रस्ता पाहण्याचा प्रयत्न करणारा 'तो' आणि भिजल्या ओढणीला एका मुठीने गच्च आवळून धरत थंडीने कुडकुडत डोळ्यांच्या कोपर्‍यातून 'त्या'चं छत्री धरणारं रूप डोळ्यांत साठवत खाली पाहत चालणारी 'ती' असलं काही काही येतं. तर एखाद्या गावाकडच्याला सर्वांत प्रथम आठवण होते ती मातीच्या सुगंधाची. ह्या सुगंधाला स्वर्गीय म्हणता येत नाही, कारण तो एकमेव असा सुगंध आहे जो ह्या जगाशी, मातीमार्फत जोडलेला आहे. काहींना पावसाने संसार उद्ध्वस्त व्हायची भीती, तर काहींचा संसार पावसावर अवलंबून. एखाद्याला "घन घन माला, नभी दाटल्या" आठवतं, तर एखाद्याला "नभ मेघांनी आक्रमिले". एखादा "प्यार हुआ, इक़्ररार हुआ है.." गुणगुणायला लागेल, तर एखाद्याच्या डोळ्यांपुढे "टिप टिप बरसा पानी, पानी ने आग लगायी"चं पिक्चरायझेशन येईल.

तर अशी प्रत्येकाची निरनिराळी तर्‍हा. प्रत्येकाची दुसर्‍यापेक्षा अगदी वेगळी आणि म्हणूनच कदाचित अकल्पनीय (अनइमॅजिनेबल). मला कसं वाटतं, हे दुसर्‍याला कसं कळणार. पण हे कळण्याचंसुद्धा एक शक्तिशाली माध्यम आहे. सिनेमा.

सिनेमात आजवर अगणित गोष्टी, संकल्पना हाताळल्या गेल्या. पण माझ्या मते पाऊस ही वैश्विक स्तरावर सर्वाधिक हाताळली गेलेली गोष्ट असावी. अगदी पाश्चात्य देशांपासून अतिपूर्वेकडच्या देशांतल्या सिनेमातही पाऊस निरनिराळ्या रूपाने येत राहिलाय. कधी पाऊस हे कारण, कधी नुसतीच पार्श्वभूमी, कधी मानसिक आंदोलनं दाखवणारा संकेत, कधी नुसताच एखाद्या पात्राचा साथी (सुखातला, दुःखातला, आनंदातला, उदासीतला) तर कधी चक्क अख्खा सिनेमा व्यापून राहणारं एक पात्र. निरनिराळ्या पद्धतीने पावसाचं अस्तित्व बघायला मिळतं सिनेमात. आणि त्यातनंच कित्येकांचे दृष्टिकोन आपल्याला सहज बघायला, अनुभवायला मिळतात; जे एरव्ही सहजासहजी शक्य नसतं.

मी अनुभवलेल्या सिनेमांतला सर्वांत जुना पाऊस म्हणजे 'राशोमान'चा पाऊस. अकिरा कुरोसावा ह्या मातब्बर दिग्दर्शकाची उभ्या जगाला ओळख करून देणारा एक प्रचंड क्लिष्ट पण काही क्षणी तितकाच सोपा वाटणारा आणि एका तरल शेवटावर संपणारा सिनेमा. एका पावसाळी दिवशी, एका निर्जन, पडीक अशा 'राशोमान' नावाच्या घरात घडणारी एक विलक्षण कथा. प्रचंड पाऊस सिनेमाची सुरूवात करून देतो आणि शेवटाला जेव्हा तो थांबतो, तेव्हा काही जीवांच्या मनावरचं मळभ दूर करून. ह्या सिनेमात पाऊस जास्त वेळ दिसत नाही, पण तो सिनेमात केवळ एक मूक साक्षीदार म्हणून राहतो आणि तरीही त्याचा ठसा मात्र उमटतो.

सत्यजित राय ह्यांच्या 'पाथेर पांचाली' मध्ये अपूच्या बहिणीचा बळी घेणारा पाऊसही लक्षात राहतो. राज कपूर, प्रेमनाथचा 'बरसात' टिपिकल हिंदी सिनेमाच्या धाटणीचा असूनही शेवटाकडे सुन्न करून जातो. इथे पाऊस एक कारण बनून राहतो, आणि शेवटी मात्र उदास बरसत राहतो, आपल्या मनावर मळभ आणत. हेच नाव लेवून एकदा बॉबी देओल आणि एकदा अक्षय कुमार मुख्य भूमिकेत असलेले सिनेमेही येऊन गेले, पण त्यात पाऊस हा "समोरच्या कोनाड्यात उभी हिंदमाता"(असा मी असामी) मधल्या हिंदमातेसारखा कोनाड्यात ठेवलेल्या केरसुणीसारखा अंग चोरून उभा राहिलेला दिसतो.

मग एक एक करून डोळ्यासमोर यायला लागतात ती हिंदी सिनेमातली पावसाला साक्ष ठेवून चित्रीत केलेली गाणी. अगदी, "प्यार हुआ इकरार हुआ है" सारख्या एका छत्रीतल्या जोडप्याला अजरामर करणारं गाणं असो, की मुमताजची ग्लॅमर कोशन्ट आणणारी भिजभिजीत गाणी असोत, किंवा "तेरा जाना, दिलके अरमानों का मिट जाना" सारखं गाणं असो. मला वाटतं, राज कपूरनं पावसाला जेव्हढं एक्सप्लॉईट केलं, तेव्हढं कुणीही केलं नसेल. "बरसात" असो, की "श्री ४२०", किंवा "अनाडी", दोन प्रेमिकांना स्वप्नगीतात घेऊन जाणारा पाऊस थोड्या वेळाने नायिकेला एकटेपणाची बोच लावतो, पावसाचा वेगवेगळ्या स्वरूपात वापर करावा तर राज कपूरने.

गाण्यांच्या विषयावरून न भटकता पुढे जाताना, पावसाचा शृंगारिक उपयोग सुरू होतो. सुभाष घई, इंद्रकुमार पासून यश चोप्रा, करण जोहरपर्यंत सगळ्यांनी पावसाला शृंगारिक बेड्यांमध्ये असं जखडून टाकलंय, की यांच्या सिनेमांवर पोसल्या जाणार्‍या हल्लीच्या पिढीला पाऊस म्हणजे तंग साडी घालून पावसात भिजणारी हीरॉईन आणि पांढरे बिना बनियानचे शर्ट घालून भिजत भिजत हीरॉईनच्या वरताण अंगप्रदर्शन करत दोन्ही हात पसरून हीरॉईनला बोलावणारा हिरोच नजरेसमोर येत असावेत अशी रास्त शंका मला यायला लागते. माझ्या ह्या शंकांना खतपाणी लोकांचे हनिमूनच्या वेळी काढलेले फोटो पाहून घातलं जातं (हे मी माझ्या मर्जीने पाहत नाही, 'मी आणि माझ्या शत्रूपक्षा' प्रमाणे मला हे जबरदस्तीनेही दाखवले जातात किंवा ऑर्कुटवर टाकले जातात). ह्या फोटोंमध्ये लोक अगदी तश्याच (यश चोपडी पावसाच्या गाण्यातल्या) पोझेस देत फोटो काढतात(अर्थात पाऊस नसतो कारण एक म्हणजे पावसात कॅमेरा खराब होऊ शकतो आणि दुसरं म्हणजे खरंच पावसात जर फोटो काढले तर ते दाखवायची पंचाईत). मग ह्याच मांदियाळीत "टिप टिप बरसा पानी", "छत्री ना खोल बरसात में" असली गाणी पावसाला आयटम गर्ल बनवून सोडतात.

असो, तर एकंदर पावसाला टाईपकास्ट करण्याचं पाप जरी ह्या काही दिग्दर्शकांनी केलेलं असलं तरी त्याला निरनिराळे रोल्स देणार्‍या दिग्दर्शकांचीही कमी नाही.

'लगान'मधला न येऊन अख्ख्या सिनेमाला कारण देणारा आणि शेवटी सेलिब्रेशनला येणारा पाऊस आशुतोष गोवारीकरने मस्त वापरलाय. 'चमेली' मधला पाऊस हिरोच्या आयुष्याच्या वेगवेगळ्या वळणांवर उलथापालथ घडवून आणतो, पण ' त्या' एका रात्री मात्र तो फक्त एक साक्षीदार बनून राहतो. 'रेनकोट' मधला पाऊस, हिरो-हीरॉईनच्या आयुष्यातल्या त्या निर्णायक दिवसाच्या प्रत्येक उलथापालथीचा साक्षीदार बनतो आणि शेवटाला रितुपर्नोच्या शैलीत बिनसंगीताच्या एका मधूर गाण्याच्या साथीने संथ बरसत राहून एक हूरहूर लावून जातो. 'नटरंग' मधला मृगाचा पाऊस गुणाला एक तात्पुरता धक्का देतो, पण निर्धारही देतो. 'गाभ्रीचा पाऊस' मधला "गाभ्रीचा" ह्या शिवीचा धनी पाऊस चक्क खलनायकाची भूमिका निभावतो.

आपल्या सिनेमाव्यतिरिक्त मी पाहिलेल्या काही थोड्या जागतिक सिनेमांमध्येसुद्धा पाऊस हा एक महत्वाचा भाग दिसतो. फक्त बर्‍याचश्या जागतिक सिनेमांमध्ये पावसाबरोबरच हिमवर्षावही तेव्हढीच ताकदीची भूमिका निभावतो. सहसा माझ्या थोडक्याच इंग्रजी सिनेमांच्या ओळखीप्रमाणे पाऊस हा रहस्यकथांचा प्राण असतो. बहुतांश रहस्यपटांमध्ये किंवा थरारपटांमध्ये गूढता वाढवण्यासाठी पावसाचा परिणामकारक वापर दिसतो. खून झाल्यानंतर प्रेताची विल्हेवाट लावण्यासाठी जेव्हा खुनी किंवा आळ येऊ शकणारा/शकणारी घराबाहेर पडतात तेव्हा हमखास पाऊस किंवा वादळ असतंच, अगदी तसंच ते त्यांच्या भ्रष्ट बॉलीवूड कॉप्यांमध्येही प्रतिबिंबित होतं. 'आयडेंटिटी' मध्ये पावसाचा मस्त वापर केला गेलाय, थरार वाढवण्यासाठी. पण हॉलीवूडचा ग्रेटेस्ट म्युझिकल ऑफ ऑल टाईम 'सिंगिंग इन द रेन' मात्र पावसाचा वेगळा छान वापर करतो. मग युरोपाकडे आपली गाडी आली, की तिथेदेखील सहसा पाऊस थरारपटांपलीकडे दिसत नाही, पण हिमवर्षाव मात्र बरीच पात्र निभावतो. नाताळ आणि त्याच्याशी संबंधित कुठल्याही गोष्टीत हिमवर्षाव येतोच. आनंद दाखवायला कित्येक ठिकाणी, पण त्यात बागडणारी मुलं पाहून उदास होणारी एकलकोंडी पात्रही पैशाला पासरी मिळतील. 'मेरी ख्रिसमस'('जॉय नोएल')मध्ये युद्धभूमीवर नाताळच्या दिवशी पडणारं पांढरंशुभ्र हिम वेगळाच अर्थ सांगतं आणि शेवटी ट्रेनने चाललेले जर्मन सोल्जर्स जेव्हा मंद आवाजात हिमाच्या पार्श्वभूमीवर नुकतीच शिकलेली स्कॉटीश ख्रिसमस कॅरोल्स गात जातात, तेव्हा अंगावर काटा उभा राहतो. किएस्लोव्स्कीच्या डेकालॉगमध्ये पहिल्याच गोष्टीत हिमवर्षाव हा निसर्गाचं प्रतिनिधित्व करतो आणि एका वेगळ्याच अपरिहार्यतेकडे बोट दाखवतो. डेकालॉगच्याच तिसर्‍या भागात 'त्या' विचित्र रात्रीमध्ये मूक साक्षीदाराचं काम करतो. पुढे येताना अतिपूर्वेकडच्या सिनेमांमध्ये पाऊस आणि हिमवर्षाव दोन्ही महत्वाच्या भूमिका करतात. 'ओल्डबॉय' मधला सुरूवातीचा पाऊस केवळ निमित्तमात्र वाटतो, पण एक छोटंसं कारण बनून जातो. 'सिम्पथी फॉर लेडी व्हेन्जिअन्स' मधलं शेवटी पडणारं हिम एका नव्या पांढर्‍यास्वच्छ आयुष्याचा संकेत देतं. 'ख्रिसमस इन ऑगस्ट'मधला पाऊस हिरोच्या आयुष्यात वेगवेगळ्या वेळी एक मूक साक्षीदार बनून येतो, किएस्लोव्स्कीच्या डेकालॉगमधल्या बिन नावाच्या पात्रासारखा!

असा हा सिनेमातला पाऊस, मी अनुभवलेला. ह्याहूनही पलिकडे अथांग सिनेसागरात कित्येकांना कित्येक वेगवेगळ्या प्रकारे पाऊस दिसला असेल. वेगवेगळ्या भिंगातून, वेगवेगळ्या कोनांतून आणि वेगवेगळ्या दृष्टीकोनांतून. प्रत्येक नव्या अनुभवानंतर जाणवतं, की अजून अथांग अनुभवायचंय. पण एक मात्र खरं, खर्‍याखुर्‍या सरींनी जितकं शिकवलं नसेल त्याहून जास्त केवळ पावसांच्या चित्रसरींत भिजण्यातनं शिकायला मिळालंय.

लेखक: विद्याधर भिसे
http://thebabaprophet.blogspot.com/

मी मांसाहारी झाले त्याची गोष्ट !

2010-06-07T13:33:00.000+05:30

माझ्या ब-याच नातेवाईकांना असं वाटतं की माझं लग्न झालं आणि सासरी सगळे मांसाहारी असल्याने मीही नाईलाजाने मांसाहारी बनले. पण तसं काही नाहीये हं! मी अगदी स्वइच्छेने, राजीखुशीने मांसाहारी बनले आहे. शाकाहारी असण्याचे कितीतरी फायदे आहेत आणि मला ते १०० टक्के मान्य आहेत. आयुष्याची जवळजवळ तीस बत्तीस वर्षं मी शाकाहारीच होते. पण एक नक्की आता पुन्हा शंभर टक्के शाकाहारी बनणं मला शक्य नाही. म्हणतात ना, काही गोष्टी बदलण्यासाठी फक्त एक क्षण पुरेसा असतो. तसंच काहीसं झालं माझ्याबाबतीत.

आता तुम्ही म्हणाल की यात लिहिण्यासारखं काय आहे? पण शाकाहारासारखा सात्विक मार्ग सोडून मला मांसाहाराकडे वळवण्यासाठी माझ्या घरातून मला अनेक प्रलोभनं दाखवली गेली होती. पण मी कशालाही बळी न पडता माझं शाकाहाराचं व्रत आचरत होते पण एका छोट्याशा.... अगदी क्षुल्लकशा कारणामुळे आत्मज्ञान मिळालं की आपण ज्याला शाकाहार शाकाहार म्हणतो, तोही कसा मांसाहारच आहे. ते ज्ञान मला तुमच्याबरोबर वाटून घेतल्याशिवाय चैन कसं पडेल?

मी शाकाहारी असणं हा डिस्कव्हरी सारखे चॅनल्स बघण्याचा परिणाम की दुष्परिणाम ते माहित नाही पण मांसाहार म्हटलं की आपल्या हातून प्राणीहत्येचं पातक घडू नये म्हणून मी ते टाळतच होते. तसं नाही म्हणायला पूर्वी आई बळजबरीने मटणाचा, चिकनचा एखाद्‍ दुसरा तुकडा पानात वाढत असे. “निदान लोणच्याएवढं तरी मटण खा.” असं आईने मला म्हटल्यावर, “त्यापेक्षा लोणचंच वाढ ना मग”, हे माझं ठरलेलं उत्तर असायचं. घरात मटणाच्या हड्ड्या फुटायच्या, त्यावेळेस मी दही भात खाऊन बाकीच्यांकडे तुच्छ कटाक्ष फेकत असे. वर्तमानपत्रात ’शाकाहारी बना’ सारख्या जाहिराती आल्या की मला उगाचच अंगावर दोन मुठी मांस चढल्यासारखं वाटत असे.

तरीदेखील जे काही मटण, चिकन, मच्छी मी थोडीफार चाखली होती, ती स्वादिष्ट होती हे मी नाकारणार नाही. पण का कोण जाणे, चिकन खाल्लं की यच्चयावत कुक्कुट समुदाय “कॉकॉक” म्हणून शाप देईल की काय अशी मला कायम भिती वाटत असे. हिंदी चित्रपटांत ’जा जा जा, मेरे बचपन…’ सारख्या गाण्यांमधे सुंदर अभिनेत्री जेव्हा गोंडस कोकरू हातात घेऊन कुरवाळत असे, तेव्हा तर ’कसं काय बाबा लोकं इतका गोंडस प्राणी मारून खाऊ शकतात?’ असाही मी विचार करायचे. मच्छी हा प्रकार तर माझ्यासाठी परमेश्वराचा पहिला अवतारच होता. कधीतरी जबरदस्तीने खायला लावलेल्या मच्छीचा, घशात अडकलेला काटा आठवला की मच्छीच्या चेहे-यावरचे भेदरलेले भाव माझ्या चेहे-यावर सहज उमटून जायचे. ही जमात असा खोटा खोटा भेदरलेला चेहेरा दाखवून बहुधा आपलाच काट्याने काटा काढेल अशी भिती मनात दाटून यायची. त्यामुळे मच्छीपासून आजही थोडं फटकून वागत आले आहे. हो! स्वत:च्या मृत्यूनंतरही माणसाचा सूड उगवण्यासाठी काटा नावाचं एक चांगलं हत्यार परमेश्वराने त्यांना उपजतच शरीरात दिलेलं आहे. तिस-या, चिंबो-या असले प्रकार तर माझ्यासाठी लांबून, प्रदर्शनातून पहाण्याची वस्तू होते. आजही मी त्यांना लांबूनच पहाते. माझी मांसाहाराची यादी इथपर्यंत मर्यादीत होती. त्यात भर पडली ती आमच्या बंधुराजांच्या जी.के. अर्थात जनरल नॉलेजने.

“ताई, फिलीपाईन्समधे तर कुत्रा खातात, माहित आहे का?” अशी माहिती त्याने पुरवल्यावर मला आपल्याकडच्या भटक्या कुत्र्यांपासून सुटका करून घेण्याचा एक नवा मार्ग मिळाल्यासारखं वाटलं. अमेरिकेतल्या सगळ्या चोरांना एका जहाजात बसवून जिथे सोडून दिलं, तिथे ऑस्ट्रेलिया निर्माण झाला. तसंच भारतातील सगळ्या भटक्या कुत्र्यांना फिलिपाईन्सला पाठवून देण्यासाठी कुत्रेलिया नावाचं जहाज बनवलं पाहिजे असं मला वाटू लागलं.

आमचे कराटेचे सर दरवर्षी स्पर्धांसाठी मलेशियाला जायचे. मांसाहाराचा त्यांचा अनुभव एकदम समृद्ध होता. “अगं साप सुद्धा छान लागतो. बकरीच्या मटणाच्या हाडात मांस असतं, ते जसं चवीला लागतं ना, थोडंफार तसंच लागतं सापाचं मांस.” असं त्यांनी सहजपणे सांगितल्यावर माझ्या डोळ्यांसमोर नागिन चित्रपटातील दोन-तीन दृश्य तरळून गेली. मी साप मारून खाल्लाय आणि बदला घेण्यासाठी त्याची सापीण (की सर्पीण) माझ्या मागावर गाणं म्हणत वळवळत येतेय असं मला स्वप्नही पडलं होतं.

हे कमी होतं की काय म्हणून खुद्द माझ्या वडीलांनी “सशाचं मांस तर खूपच छान लागतं”, असं सांगितलं. त्यावर “कबुतराचं मांस तर अगदी खोब-यासारखंच लागतं,” असं आमच्या काकांनी सांगितल्यावर आपण नेमके माणसात रहातो की जंगलात असा प्रश्न मला पडला.

इतकं सगळं होऊनही माझं शाकाहाराचं व्रत तुटलंच. त्याचं कारण म्हणजे मुन्नास्वामी उर्फ मंदार. माझा परम परम मित्र. ज्याची प्रत्येक गोष्टीबद्दल स्वत:ची अशी वेगळीच काहीतरी मतं होती (हे मला त्याने मांसाहाराचा अर्थ सांगताना लक्षात राहिलं नाही, तिथेच घोळ झाला सगळा).

“दूध पितेस की नाही तू?” त्याने विचारलं.

“हो.” मी उत्तर दिलं.

“ते गाईच्या रक्तापासून बनतं, म्हणजे प्रत्यक्षात तू गाईचं रक्तच पित असतेस.” मुन्नाने मंदस्मित देत विरूपण केलं.

माझ्या चेहे-यावर मच्छीच्या तोंडावरचे भेदरलेले भाव.

“अंडं...?” त्याने पुन्हा प्रश्न केला.

“नाही... अंडं नाही खात मी.” मी घाईघाईत कबुली दिली.

“मग खात जा. अंडं खाणं म्हणजे मांसाहार नाही.” मुन्नाच्या चेहे-यावर तसंच ज्ञानी लोकांच्या चेहे-यावर असतं तसं स्मित होतं.

“कसं काय?” मी प्रश्न केला.

मुन्ना माझी कीव केल्यागंत हसला.

“अंडी देणं हा कोंबडीचा गुणधर्म आहे. कोंबडीला पिलं होवोत न होवोत, ती अंडी देणारच. जर अंड्यात जीवच नाही, तर तो मांसाहार कसा?”

हे ज्ञान मला नवीन होतं. तरीच कुक्कुटपालन व्यवसाय लोकांना परवडत असावा.

पण ही दोन उदाहरणं देऊन मुन्ना गप्प बसणा-यातला नव्हता. माझ्या मनातून मांसाहाराबद्दल असलेला तिरस्कार त्याला मुळापासून नष्ट करायचा होता.

“भाज्या तरी खातेस ना?” मुन्नाने माझ्याकडे रोखून पहात विचारलं.

मी ओशाळं हसत म्हटलं, “बास का! तेही नाही खाल्लं, तर खायला उरतंच काय?”

खरंतर मुन्नाचा हा प्रश्न चेकमेट सारखा होता. हे मला त्यावेळेस समजलं नाही. पण तो माझं हृदयपरिवर्तन करायचं ठरवूनच आला होता, त्यामुळे हा प्रश्न मिळाला नसता, तर त्याने काय काय उड्या मारून एखादा प्रश्न स्वत: तयार केला असताच.

“भाज्या खातेस ना? त्या सजीव नसतात??” मुन्नाने त्याच्या नेहमीच्या स्टाईलने मान डाव्या खांद्याकडे वळवली आणि तिरक्या नजरेने डोळे बारीक करून त्याने मला प्रश्न विचारला.

मी इयत्ता सातवीमधे सामान्य विज्ञानात काय शिकले होते, ते माझ्या डोळ्यांसमोर दिसायला लागलं.

’झाडं ही सजीव असतात. एखादं देठ वा पान तोडल्यामुळे झाडांनाही वेदना होतातच.’ असं विज्ञानाच्या पुस्तकात वाचल्याचं मला (नेमक्या वेळी) आठवलं.

एखाद मोठं रहस्य उलगडल्यावर जसं वाटतं, तसं मला वाटायला लागलं. ’पटलं, पटलं’ म्हणून मी मुन्नाकडे पाहिलं. तशी तो म्हणाला, “भाज्या तेवढ्या ओरबाडून खायच्या काय गं? आणि शाकाहारी शाकाहारीचा डंका वाजवायचा? किती भाज्यांना आजपर्यंत तुम्ही शाकाहारी लोकांनी मृत्यू दिला असेल.”

त्याने असं म्हटल्यावर मला उगीचच अपराधी असल्यासारखं वाटायला लागलं. काहीतरी उत्तर द्यायचं म्हणून मी म्हटलं, “अरे पण तोडताना ऐकायला कुठे येतं भाज्यांचं ओरडणं?”

मुन्नाने यावर उत्तर तयार ठेवलं होतं.

“बघ, म्हणजे तुला पटतं की भाज्या सजीव असूनही आपण त्या खातो...?”

मी मान डोलावली.

“फक्त त्यांचं ओरडणं ऐकू येत नाही, म्हणून तुला खाताना काही वाटत नाही...?”

मी पुन्हा मान डोलावली.

“मग कोंबड्या, बकरे तुझ्यासमोर कापले नाहीत तर त्यांचंही ओरडणं तुला ऐकू येणार नाही. खायला काय हरकत आहे?”

हाच तो प्रश्न! माझ्या उत्तरांमुळे तयार झालेला होता आणि मलाच त्याचंही उत्तर द्यायचं होती. मी काही उत्तर न देता शांत बसून विचार करत होते. मग समोर वेटर दिसला, त्याला ऑर्डर देऊन टाकली, “एक प्लेट चिकन रेशमी कबाब.”

मुन्ना या कानाच्या कडेपासून त्या कानाच्या कडेपर्यंत तोंड रूंदावून हसला.

लेखिका: कांचन कराई
http://www.mogaraafulalaa.com/

इंद्रधनू..

2010-06-07T13:16:00.000+05:30

हिरव्या नवथर अंगावरती

फेर धरूनी उठे शहारा

बिंदू नाजूक अवखळ ओला

भासे मज लखलखता पारा

फुंकर इवली हळूच कानी

शीळ घालूनी घुमतो वारा

उतरूनी येतो अलगद खाली

रवी किरणांचा धुंद पसारा

मेघ लाजूनी समीप येती

हृदयी त्यांच्या घुमे नगारा

काळीज होते पाणी पाणी

आणिक कोसळती जलधारा

सरसावली मग रवीकिरणेही

करून हलका एक इशारा

लख्ख न्हाऊनी उन्हात ओल्या

रंग धरेचा सोनसाजरा

कमान ऐसी उभी राहिली

रंग फासूनी आज भरारा

इंद्रधनू ते मिरवीत होते

सतरंगांचा भलता तोरा

कवयित्री: प्राजु
http://praaju.blogspot.com/

श्रावण !

2010-06-07T13:13:00.000+05:30

रानात दरवळे गंध

मातीचा ओला धुंद

उमलती कळ्या कळ्या

तो भ्रमर होई बेधुंद ।

पानोपानी थेंब टपोरे

चमकती रेशमी किरणे

फांदीवरी हलके हलके

विसावती ओले पंख ।

तृणांकुरी नाजूक हिरव्या

पसरती रंग पिसारे

मनास मोही गेंद फुलांचे

विखूरती मधुगंध ।

मयुराची साद येई

अंग-रंग उमलुनी

सुरेल गाती पक्षी

नदीतील उसळे पाणी।

गगनी इंद्रधनूच्या

सप्तरंगांच्या कमानी

तृप्त ओली धरणी

आभाळी उमटे लाली ।

कवयित्री: मनीषा
http://mogara-phulala.blogspot.com/